از آمار نگران‌کننده تلفات جاده‌ای تا ضرورت تقویت نظام پیش‌بیمارستانی در پنجمین کنگره ملی تروما در شیراز

نجات زندگی پیش از حادثه

بلندپروازرئیس مرکز تحقیقات تروما دانشگاه علوم پزشکی شیراز: تلفات جاده‌ای تنها بخش آشکار خسارات تصادفات است پیامدهای بلندمدت این حوادث برای مصدومان و خانواده‌ها قابل توجه داشت

نجات زندگی پیش از حادثه

مرجان دهقانی-«خبرجنوب» / با ثبت یک‌هزار و ۵۴۳ جان‌باخته در حوادث رانندگی سال گذشته، فارس پس از تهران در رتبه دوم تلفات کشور قرار گرفته است موضوعی که ضرورت تقویت راهکارهای پیشگیری، امدادرسانی و درمان مصدومان را بیش از گذشته نمایان می‌کند.

تصادفات رانندگی فقط به لحظه برخورد دو خودرو و آمار جان‌باختگان در صحنه حادثه محدود نمی‌شود گاهی یک تصادف، آغاز سال‌ها زندگی با معلولیت، آسیب‌های جسمی و مشکلات روحی برای فرد مصدوم و خانواده اوست. پشت هر عددی که در آمار حوادث رانندگی ثبت می‌شود،زندگی انسانی قرار دارد که ممکن است با یک بی‌احتیاطی، نقص ایمنی خودرو یا ناایمن بودن مسیر، برای همیشه تغییر کند.

اهمیت این موضوع برای استان فارس، با توجه به آمار بالای حوادث رانندگی، دوچندان است. بر اساس آمار اعلام‌شده از سوی سازمان پزشکی قانونی، در سال ۱۴۰۴ یک‌هزار و ۵۴۳ نفر در حوادث رانندگی فارس جان خود را از دست داده‌اند آماری که این استان را پس از تهران در جایگاه دوم کشور قرار داده است.

از سوی دیگر، گزارش مرکز مدیریت حوادث و فوریت‌های پزشکی دانشگاه علوم پزشکی شیراز نشان می‌دهد در همین سال ۶۳ هزار و ۴۱۷ مأموریت مرتبط با تصادفات در استان ثبت شده که حاصل آن ۶۸ هزار و ۵۵۸ مصدوم و ۶۶۰ فوتی بوده است. از مجموع مأموریت‌های ترافیکی، ۲۴ هزار و ۵۰ مورد مربوط به حوادث جاده‌ای بوده که ۲۹ هزار و ۳۵۶ مصدوم و ۴۹۶ جان‌باخته بر جای گذاشته است.

این اعداد تنها بخشی از ابعاد مسئله را نشان می‌دهند چراکه پیامدهای تصادفات برای بسیاری از مصدومان، پس از پایان عملیات امدادرسانی و ترخیص از بیمارستان نیز ادامه دارد.

در چنین شرایطی، برگزاری پنجمین کنگره ملی تروما به میزبانی دانشگاه علوم پزشکی شیراز را می‌توان فرصتی برای بازنگری در شیوه مواجهه با حوادث، از پیشگیری و امدادرسانی اولیه تا درمان تخصصی و بازگشت ایمن مصدومان به زندگی اجتماعی دانست.

در همین ارتباط، دکتر شهرام بلندپرواز، رئیس مرکز تحقیقات تروما دانشگاه علوم پزشکی شیراز، درباره ضرورت برگزاری این کنگره، وضعیت حوادث ترافیکی و ظرفیت‌های علمی آن برای بهبود مدیریت مصدومان گفت:

خسارات ناشی از تروما را نباید تنها با تعداد جان‌باختگان سنجید چراکه بخش دیگری از آسیب‌ها متوجه افرادی است که از حادثه جان سالم به در می‌برند اما با عوارضی مانند قطع عضو، معلولیت و آسیب‌های جسمی ماندگار مواجه می‌شوند و ممکن است سال‌های طولانی با این شرایط زندگی کنند.

وی  در تشریح این موضوع تأکید کرده است که تلفات جاده‌ای تنها بخش آشکار خسارات تصادفات است و باید به پیامدهای بلندمدت این حوادث برای مصدومان و خانواده‌های آنان نیز توجه داشت.

ضرورت ارتقای دانش برای کاهش آسیب‌های ناشی از حوادث

در ادامه این موضوع، مسعود عابد، مدیر مرکز مدیریت حوادث و فوریت‌های پزشکی فارس در گفت وگو با خبرنگار ما با اشاره به ابعاد گسترده اجتماعی و اقتصادی حوادث و سوانح، بر ضرورت ارتقای دانش و به‌کارگیری شیوه‌های نوین در مدیریت تروما تأکید کرد.

وی با بیان اینکه حوادث و سوانح علاوه بر خسارات جانی، پیامدهای عمیق اقتصادی و اجتماعی برای افراد، خانواده‌ها و جامعه به همراه دارند، گفت: توسعه دانش و معرفی روش‌های نوین و کارآمد می‌تواند در ارتقای کیفیت خدمات، پیشگیری از حوادث و کاهش آسیب‌های ناشی از آن‌ها نقش مؤثری داشته باشد.

عابد با اشاره به اینکه تروما یکی از مهم‌ترین عوامل مرگ‌ومیر در کشور و به‌ویژه در سنین مولد جامعه است، اظهار کرد: تداوم این حوادث علاوه بر آسیب‌های انسانی، بر تولید ناخالص ملی نیز اثر منفی می‌گذارد به‌طوری که بر اساس آمار مطرح‌شده، حدود ۳.۳ درصد از تولید ناخالص ملی کشور تحت تأثیر تصادفات از بین می‌رود.

اورژانس پیش‌بیمارستانی نخستین حلقه نجات مصدومان

عابد ارتقای خدمات پیش‌بیمارستانی را از مهم‌ترین اولویت‌ها در مدیریت تروما دانست و گفت: این حوزه به دلیل تأثیر مستقیم بر حیات افراد آسیب‌دیده، اهمیت ویژه‌ای دارد؛ چراکه نخستین لایه مواجهه با مصدوم است و در ساعات حیاتی پس از حادثه، نقش تعیین‌کننده‌ای در حفظ جان او ایفا می‌کند.

به گفته وی، هر اندازه کیفیت خدمات و توانمندی نیروهای پیش‌بیمارستانی ارتقا یابد، امکان کاهش مرگ‌ومیر ناشی از حوادث نیز افزایش پیدا می‌کند.

عابد درباره دستاوردهای مورد انتظار از کنگره ملی تروما نیز توضیح داد: نتایج مطالعات و پژوهش‌های علمی می‌توانند به تدوین پروتکل‌های جدید منجر شوند و به‌روزرسانی این پروتکل‌ها، ضمن کاهش ناهماهنگی‌ها، اثربخشی اقدامات درمانی و امدادی را افزایش دهد.

وی با اشاره به حضور افراد صاحب‌نظر، متخصصان و مدیران اجرایی و سیاست‌گذاران در این کنگره افزود: زمانی که روش یا دانش جدیدی در چنین رویدادهایی مطرح می‌شود، امکان انتقال آن به سطوح تصمیم‌گیری و دستورالعمل‌های اجرایی فراهم می‌شود. همچنین ارتقای دانش و نگاه تخصصی افراد اثرگذار در حوزه مدیریت، خود می‌تواند به بهبود کیفیت تصمیم‌گیری‌ها و خدمات منجر شود.

دیدن لایه‌های پنهان حوادث ضرورتی برای حفظ جان انسان‌ها

مدیر مرکز مدیریت حوادث و فوریت‌های پزشکی فارس در جمع‌بندی اهمیت برگزاری این کنگره، توجه به ابعاد پنهان و کمتر دیده‌شده حوادث را ضروری دانست و گفت: تروما تنها یک موضوع علمی و پزشکی نیست بلکه ابعاد مختلفی دارد که بخشی از آن به عوامل اجتماعی و لایه‌های پنهان اثرگذار بر سلامت جامعه بازمی‌گردد.

به گفته مسعود عابد برخی از عوامل مؤثر در بروز حوادث و آسیب‌های ناشی از آن خارج از حوزه کنترل مستقیم نظام سلامت هستند و مدیریت آن‌ها به همکاری سایر سازمان‌ها و دستگاه‌های مسئول نیاز دارد.

وی تأکید کرد: برخی از این عوامل با وجود تأثیرگذاری جدی بر سلامت و جان مردم، به اندازه کافی دیده و مدیریت نمی‌شوند در حالی که همین مسائل مغفول‌مانده می‌توانند به بروز حوادث و از دست رفتن جان انسان‌ها منجر شوند.

رئیس دانشگاه علوم پزشکی شیرازنیز با اشاره به آمار تصادفات جاده‌ای فارس از جان‌باختن حدود ۸۰۰ نفر در این حوادث طی شش‌ماهه نخست سال خبر داد و اظهار کرد: در همین مدت نزدیک به ۱۰ هزار نفر نیز در تصادفات آسیب دیده‌اند آماری که به گفته اوتنها بخشی از واقعیت حوادث است چراکه شمار بیشتری از جوانان نیز با جراحت و معلولیت ناشی از این حوادث روبه‌رو شده‌اند.

سیدبصیر هاشمی  با بیان اینکه تصادفات به از دست رفتن نسل جوان و مولد جامعه منجر می‌شود، این وضعیت را در کنار کاهش نرخ رشد جمعیت استان هشداری جدی برای آینده کشور دانست. او سهم خطای انسانی در وقوع این حوادث را حدود ۵۰ درصد عنوان کرد و فرهنگ‌سازی و آموزش را از راهکارهای کنترل آن برشمرهرچند به نقش عوامل محیطی و فنی خودرو نیز اشاره داشت.

هاشمی همچنین با اشاره به جمعیت بیش از پنج میلیون نفری فارس و مراجعه بیماران از استان‌های همجوار، از فشار بالای مراجعان بر بیمارستان‌های شیراز سخن گفت. به گفته او حدود ۳۰ درصد مراجعان بخش‌های مختلف بیمارستان‌های شیراز از سایر استان‌ها هستند موضوعی که بار مضاعفی بر دوش کادر درمان و مراکز تروما می‌گذارد.

رئیس دانشگاه علوم پزشکی شیراز تأکید کرد که افزایش تعداد تخت‌ها و بیمارستان‌ها به‌تنهایی به معنای رفع مشکلات نیست و در حوزه تروما همچنان به برنامه‌ریزی و هماهنگی دقیق‌تر نیاز است.

روزانه ۸۸ نفر قربانی حوادث می‌شوند

رئیس کل سازمان نظام پزشکی کشوردر ادامه با اشاره به روند تلفات ناشی از حوادث، اعلام کرد که روزانه حدود ۸۸ نفر در کشور به دلیل حوادثی که عمدتاً قابل پیشگیری هستند، جان خود را از دست می‌دهند.

محمد رئیس‌زاده با بیان اینکه کشور در سال‌های اخیر با افزایش ۲۰ درصدی تلفات نسبت به سال ۱۳۹۷ مواجه شده است، بر ضرورت اجرای تکلیف قانونی دولت در برنامه هفتم توسعه برای کاهش سالانه ۱۰ درصدی تلفات حوادث جاده‌ای تأکید کرد.

او حجم بالای مصدومان تصادفات را عاملی برای تحمیل فشار بر منابع، زمان و توان بیمارستان‌ها و متخصصان دانست و یادآور شد که بخش قابل‌توجهی از ظرفیت علمی و درمانی کشور صرف مدیریت پیامدهای این حوادث می‌شود.

رئیس‌زاده همچنین بر ضرورت تقویت آموزش‌های تخصصی در حوزه تروما تأکید کرد و گفت که به‌روزرسانی دانش و مهارت جراحان و دستیاران پزشکی برای حفظ آمادگی جامعه درمانی در مواجهه با حوادث ضروری است.

در ادامه این مباحث، سیدمسعود خاتمی، رئیس قطب علمی تروما کشور، نیز با تأکید بر ضرورت مدیریت پیشگیرانه حوادث، بیش از ۷۰ درصد تصادفات را ناشی از فرهنگ رانندگی و خطای انسانی دانست. او معتقد است با پیش‌بینی دقیق حوادث، اصلاح رفتار رانندگان، آموزش و بهبود زیرساخت‌ها می‌توان میزان تلفات را کاهش داد.

خاتمی با اشاره به تجربه حوادثی مانند زلزله بم و لرستان، تفاوت در شمار جان‌باختگان را به نقش اطلاع‌رسانی و تخلیه به‌موقع مناطق آسیب‌دیده مرتبط دانست و بر ضرورت خارج شدن مدیریت تروما از حالت پراکنده تأکید کرد. او همچنین تشکیل ستاد ویژه تروما در وزارت بهداشت را برای هماهنگی دستگاه‌های مسئول پیشنهاد داد.

ضرورت پیوند دانش پزشکی با مدیریت حوادث

در پایان می توان گفت مدیریت تروما از لحظه وقوع حادثه آغاز می‌شود سرعت تشخیص، کیفیت امدادرسانی پیش‌بیمارستانی، انتقال صحیح مصدوم، امکانات مراکز درمانی و هماهنگی میان مجموعه‌های امدادی و درمانی، همگی در سرنوشت فرد حادثه‌دیده نقش دارند. از این رو هم‌افزایی میان متخصصان پزشکی و دستگاه‌های مسئول می‌تواند زمینه شناسایی نقاط ضعف و ارائه راهکارهای مؤثرتر را فراهم کند.