«مادر جزیره قشم؛ نگاهی به آثار و زندگی فاطمه دژگانی»

فاطمه دژگانی، مشهور به «مادر جزیره قشم»، از زنان برجسته و تاثیرگذار استان هرمزگان به شمار می‌رود که نقش مهمی در حفظ و معرفی فرهنگ بومی این منطقه ایفا کرده است.

این بانوی پژوهشگر و نویسنده در سال ۱۳۱۵ در محله قلعه‌شاهی بندرعباس متولد شد. او در سال ۱۳۳۱ فعالیت خود را در بهداری آغاز کرد و همزمان به ادامه تحصیل پرداخت.

دژگانی در سال ۱۳۳۰ ازدواج کرد و به جزیره هرمز رفت. وی در سال ۱۳۳۷ موفق به دریافت دیپلم ادبیات شد و پس از آن به جزیره قشم مهاجرت کرد و تا سال ۱۳۶۰ در اداره گمرک این جزیره مشغول به کار بود.

فعالیت‌های پژوهشی او از سال ۱۳۷۵ با تمرکز بر گردآوری اطلاعات درباره فرهنگ بومی جنوب کشور آغاز شد. نخستین اثر وی با عنوان «جن‌زدگان در جنوب» منتشر شد. او برای انجام تحقیقات خود سفرهای متعددی از چابهار تا آبادان و همچنین به کشورهای حاشیه خلیج فارس از جمله امارات (ابوظبی، شارجه و دبی) انجام داد.

از دیگر آثار مهم او می‌توان به کتاب «قشم، نگینی بر خلیج فارس» اشاره کرد که در سال ۱۳۴۸ منتشر شد. همچنین کتاب‌هایی همچون «تأسیس قشم از زمان ساسانیان»، «خمیر بهشت گمشده»، «باورهای سینه‌به‌سینه مردم»، «شعرا و مشاهیر استان هرمزگان»، «چیستان در جنوب»، «آنچه بر ما گذشت» (مجموعه‌ای از خاطرات واقعی)، «سفیر عشق قشم؛ سردار غلام شاه ذاکری» و «زنان پیام‌آور عاشورا» از دیگر آثار او هستند.

دو اثر دیگر او با عناوین «افول هرمز و تأسیس بندرعباس در ۴۰۰ سال پیش» و «۸۰۰ سال قشم از زمان ساسانیان تا امروز» نیز از جمله نوشته‌های ارزشمند این نویسنده به شمار می‌روند. در مجموع، فاطمه دژگانی نزدیک به ۲۰ اثر در زمینه معرفی فرهنگ، آداب و رسوم مردم قشم و جنوب ایران به نگارش درآورده است.

این بانوی پژوهشگر در ۲۳ دی‌ماه ۱۳۹۷، پس از تحمل یک دوره بیماری، در سن ۸۲ سالگی درگذشت.

زندگی‌نامه او در کتاب «در یاد ماندگان دیار ما» نوشته ماندانا سایه‌بانی منتشر شده است؛ اثری که به معرفی چهره‌های فرهنگی و هنری هرمزگان می‌پردازد. در این کتاب همچنین به زندگی مهین بانو شکیبا، نخستین بانوی داروساز بندرعباس، و دیگر زنان موفق استان در حوزه‌های ادبی و فرهنگی اشاره شده است.

از جمله این چهره‌ها می‌توان به فرخنده پیشدادفر، نویسنده و پژوهشگر فعال، پروانه بیابانی از شاعران شناخته‌شده هرمزگان و مریم بهنام از پیشکسوتان فرهنگی این استان اشاره کرد.

همچنین کتاب «سخنوران هرمزگان؛ از دیروز تا امروز» دیگر اثر ماندانا سایه‌بانی است که در سال ۱۳۹۶ منتشر شده و در آن زندگی‌نامه و آثار ۱۰۷ شاعر و چهره فرهنگی استان هرمزگان از قرن هفتم تاکنون معرفی شده است. این کتاب در ۳۵۰ صفحه و در شمارگان هزار نسخه به چاپ رسیده است.