وقتی صاحبخانه هم مستاجر است!

فاطمه ایزدی - «خبرجنوب»/ بازار اجاره مسکن سال‌هاست میان دو مطالبه متضاد گرفتار مانده است. از یک سو مستأجرانی که هر تابستان با نگرانی افزایش اجاره‌بها و احتمال جابه‌جایی، دست‌وپنجه نرم می‌کنند و از سوی دیگر، مالکان کوچکی که گاه تنها دارایی زندگی‌شان همان واحد مسکونی است و درآمد اجاره، بخشی از هزینه‌های روزمره یا اقساطشان را تأمین می‌کند. همین تقابل منافع باعث شده هر تصمیمی که برای حمایت از یک طرف اتخاذ می‌شود، صدای اعتراض طرف دیگر را نیز بلند کند.

محمد دبیری، ساختمان‌ساز باسابقه شیرازی به «خبرجنوب» توضیح داد بر اساس مصوبه جدید، قراردادهایی که از اول تیرماه تا پایان سال ۱۴۰۵ به پایان می‌رسد، در صورت درخواست مستأجر به صورت خودکار برای یک سال تمدید می‌شوند و سقف افزایش اجاره‌بها و ودیعه نیز ۲۵ درصد تعیین شده است. به گفته دبیری، صرف پایان مدت قرارداد، مالک نمی‌تواند درخواست تخلیه دهد و در حالت عادی هم مراجع قضایی فقط به دلیل اتمام قرارداد، حکم تخلیه صادر نمی‌کنند.

البته این حمایت، مطلق نیست و قانون برای آن استثناهایی در نظر گرفته است. در مواردی مانند نیاز شخصی مالک یا افراد تحت تکفل او به ملک، تخریب و نوسازی ساختمان، انتقال قانونی ملک به شخص دیگر یا عمل نکردن مستأجر به تعهدات خود از جمله پرداخت اجاره‌بها، شارژ ساختمان یا سایر تعهدات قراردادی، امکان درخواست تخلیه وجود دارد.

برخی کارشناسان معتقد هستند همین استثناها، اثر حمایتی مصوبه را کمرنگ کرده است و اگر هدف، ایجاد امنیت بیشتر برای مستأجران باشد باید دامنه این موارد محدودتر شود. در عین حال واقعیت این است وقتی کمی عمیق‌تر به واقعیت بازار اجاره نگاه کنیم، تصویر به این سادگی نیست. مسئله این است که همه مالکان، سرمایه‌داران بزرگ یا صاحبان چندین واحد مسکونی نیستند. بخش قابل توجهی از موجران، تنها مالک یک خانه هستند که برای خرید آن سال‌ها کار کرده‌اند، وام گرفته‌اند یا تمام دارایی خود را فروخته‌اند و امروز بسیاری از همین افراد، خودشان در خانه‌ای دیگر مستأجرند.

کم نیستند خانواده‌هایی که برای تکمیل مبلغ خرید خانه، ناچار شده‌اند واحد خود را به رهن کامل واگذار کنند تا پس از مدتی بتوانند پول لازم را فراهم کرده و خودشان در همان خانه ساکن شوند. در چنین شرایطی، اگر امکان بازپس‌گیری ملک با دشواری همراه شود، این گروه نیز با مشکلات جدی روبه‌رو خواهند شد.

یزدان مجیدی، یکی از مالکان شیرازی در گفتگو با «خبرجنوب» تاکید کرد که مستأجرش، پنج ماه اجاره را پرداخت نکرده و پس از دوندگی های بسیار، وقتی خانه را تحویل گرفته، متوجه شده که اسپیلت و حتی کنتور برق را باز کرده و برده است. این موجر علاوه بر خسارت‌هایی که به خانه وارد شده بود، ماه‌ها نیز درگیر پیگیری‌های حقوقی بوده است.

این تنها یک روایت است اما نشان می‌دهد همه اختلافات بازار اجاره، یک‌طرفه نیست. همان‌گونه که مستأجران از افزایش هزینه‌های زندگی و دشواری یافتن مسکن مناسب گلایه دارند، برخی مالکان نیز از بدحسابی، خسارت به ملک، تخلیه نکردن واحد مسکونی و طولانی شدن روند رسیدگی‌های حقوقی شکایت می‌کنند.

در هر حال، تصمیم سازان باید به این نکته توجه کنند که بازار اجاره بیش از هر چیز به تعادلی نیاز دارد که نه امنیت سکونت مستأجر را قربانی کند و نه حق مالکیت را نادیده بگیرد. حمایت از مستأجران اهمیت دارد اما این حمایت زمانی کامل خواهد بود که قانون، واقعیت‌های هر دو سوی این رابطه را ببیند، چرا که در بازار امروز، همیشه موجر برنده و مستأجر بازنده نیست و گاهی، آن‌سوی قرارداد نیز فردی ایستاده که تمام سرمایه زندگی‌اش، همان خانه‌ای است که چشم به بازگشت به آن دوخته است.