به بهانه روز جهانی کوهستان| زخم هایی بر پیکر طبیعت

مرجان دهقانی-«خبرجنوب» / ایران، به‌عنوان سرزمینی کوهستانی با میانگین ارتفاع ۱۲۰۰ متر از سطح دریا، بیش از نیمی از مساحت خود را در پناه رشته‌کوه‌های بلند و گسترده‌ای چون البرز، زاگرس، کوه‌های مرکزی و شرقی می‌بیند. قله دماوند با ارتفاع ۵۶۷۱ متر، نماد باشکوه این طبیعت پرعظمت است. به مناسبت فرارسیدن ۱۱ دسامبر، روز جهانی کوهستان، با معاون فنی اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان فارس به گفت‌وگو نشستیم تا از دغدغه‌ها، ارزش‌ها و تهدیدهای پیش روی این اکوسیستم‌های حیاتی آگاه شویم.

اسحاق امیدوار  تغییر اقلیم را یکی از مشکلات جدی کوهستان‌های دنیا برشمرد و تأکید کرد: کوهستان‌ها از لحاظ ارزش زیستگاهی برای جانوران بسیار حیاتی هستند. هر کوه، رویشگاه گیاهان ویژه و منحصربه فردی است که متناسب با جغرافیای خاص آن شکل گرفته و همین ویژگی، جانوران خاص و سازگار با آن شرایط را جذب می‌کند. کوهستان پناهگاه این زیستمندان است؛ حتی پرندگان خاصی برای لانه‌گزینی به دامنه‌ها و ارتفاعات آن پناه می‌آورند. بنابراین هرگونه تغییر در کوهستان، تأثیرات بزرگی بر تنوع زیستی و زندگی تمام موجودات منطقه می‌گذارد.

وی افزود: متأسفانه امروزه در کنار پدیده‌های طبیعی، شاهد پدیده تلخ تخریب کوهستان‌ ناشی از اقدامات مخرب بشر هستیم. همان‌طور که در گذشته جنگل‌زدایی برای توسعه مزارع و چراگاه‌ها رخ داد، امروز این اتفاق گریبان کوه‌ها را گرفته است. برخی با هدف بهره‌برداری صنعتی و اقتصادی، به استخراج سنگ از کوه‌ها می‌پردازند که کاملاً باعث نابودی بدنه طبیعی کوه و پیامدهای ماندگار و ناگوار می‌شود.
معاون محیط زیست فارس  با تشبیه تاثیر تخریب کوهستان‌ بر حیات‌وحش توضیح داد: تخریب کوهستان ، زیستگاه جانوران را نابود می‌کندو مانند این است که خانواده‌ای را بی‌خانه کنیم. بسیاری از گیاهان براساس توپوگرافی، زاویه تابش آفتاب، وزش باد و الگوی بارش در کوهستان می‌رویند. با تغییر شکل کوه و تخریب آن، این رویشگاه‌های گیاهی از بین می‌روند و نابودی گیاهان، به طور مستقیم به نابودی جانوران وابسته به آنها می‌انجامد.

در ادامه گفت‌وگو ، معاون فنی اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان فارس بر این شعار پای فشرد که: «حفاظت کوهستان، ضامن ماندگاری بشر است.»
امیدوار  با بسط این مفهوم توضیح داد: حفاظت از کوهستان، به خاطر تضمین برقراری آبخیزها، بقای حیات وحش و حفظ زیبایی باشکوه این تفرجگاه‌های بی‌مانند، وظیفه‌ای همگانی است. این مسئولیت بر عهده همه مردم طبیعت‌دوست و تک‌تک استفاده‌کنندگان از کوه، به ویژه کوهنوردان، قرار دارد.

استاد دانشگاه شیراز ادامه داد: اگرچه ممکن است یک کوهنورد طبیعت‌دوست نقشی در ایجاد و تشدید بسیاری از عوامل تخریب کوهستان نداشته باشد، اما چون انگیزه اصلی او برای رفتن به کوه، بهره‌مندی از محیط طبیعی است، خود را برای حفظ محیط کوهستان و کاهش عوامل مخرب مسئول می‌داند. 

امیدوار در تشریح وظایف شهروندان و کوهنوردان برای حفظ محیط زیست کوهستان،با بیان اینکه   احساس مسئولیت در قبال نسل آینده لازم است بیان کرد: از اجرای برنامه‌های کوهنوردی با جمعیت بسیار زیاد که فشار ناگهانی و مخربی بر طبیعت وارد می‌سازد، خودداری کنیم.   در هنگام کوهنوردی، مانند یک محیط‌بان مسئول، مراقب تخلف‌ها و آسیب‌رسانی‌های احتمالی دیگران باشیم.     از فعالیت‌های مخرب در محیط‌های کوهستانی گزارش تهیه کنیم و برای انعکاس این موارد در رسانه‌ها و اطلاع‌رسانی به سازمان‌های مسئول اقدام کنیم.

وی با اشاره به عوامل اصلی تخریب کوهستان از جمله چرای بی‌رویه دام، ساخت‌وسازهای غیرمجاز، معدن‌کاوی بی‌ضابطه، جاده‌سازی‌های مخرب، گردشگری ناسالم، چیدن گل‌ها و گیاهان، نوشتن یادگاری و انباشت زباله، از تمامی دوستداران کوهستان درخواست کرد: از همه تقاضا داریم ضمن رعایت اصول صحیح کوهنوردی، مانند تردد فقط از مسیرهای مشخص شده، پرهیز از لگدکوب کردن گیاهان و عدم جمع‌آوری گیاهان دارویی فراتر از نیاز مصرف خانوادگی، در صورت مشاهده هرگونه تخریب در عرصه‌های کوهستانی، آن را به سرعت به ادارات منابع طبیعی و محیط زیست گزارش دهند. حفاظت از کوهستان، حفاظت از زندگی و آینده همه ماست.

در بخش دیگری از این گفت‌وگو، این مدرس دانشگاه با اشاره به شکوه طبیعی استان، به معرفی برخی از قلل برجسته آن پرداخت: رشته‌کوه زاگرس که از شمال غربی به جنوب شرقی ایران امتداد دارد، خانه برخی از بلندترین قله‌های استان فارس است. قله‌هایی مانند کوه بل با ارتفاع ۳۹۴۳ متر و سپیدارکوه با ۳۱۰۹ متر ارتفاع در شمال شهرستان مرودشت، از مرتفع‌ترین‌ها در این منطقه هستند. این قله‌ها با پوشیده شدن از برف در فصول سرد سال، مناظر فوق‌العاده‌ای ایجاد می‌کنند و چالشی بزرگ برای کوهنوردان محسوب می‌شوند. کوه برم فیروز نیز یکی دیگر از بلندترین قله‌های استان است که مقصدی محبوب برای کوهنوردی به شمار می‌رود.