برای دانشمند شیرازی و مغز متفکر برجسته رادیوداروها

نیکنام خشنودی – خبرجنوب/ انرژی هسته‌ای، فراتر از تولید برق یا کاربردهای استراتژیک، در پزشکی به ابزاری حیاتی برای تشخیص و درمان بیماری‌های پیچیده، به‌ویژه سرطان‌ها و برخی بیماری‌های غیرسرطانی، تبدیل شده است.

رادیوداروها، که از ایزوتوپ‌های رادیواکتیو مانند ید-131، لوتتیوم-177 و تکنسیوم-99m Tc استفاده می‌کنند، امکان درمان هدفمند و تصویربرداری دقیق را فراهم کرده‌اند.

رادیوداروها ترکیباتی هستند که ایزوتوپ‌های رادیواکتیو را به مولکول‌های زیستی متصل می‌کنند تا به‌طور اختصاصی به سلول‌های بیمار، به‌ویژه سرطانی، متصل شوند. این ایزوتوپ‌ها با انتشار پرتوهای آلفا (α)، بتا (β-)، یا گاما (γ)، یا سلول‌های هدف را تخریب می‌کنند (درمان) یا امکان تصویربرداری دقیق را فراهم می‌سازند (تشخیص).  

تولید این ایزوتوپ‌ها به رآکتورهای هسته‌ای مانند رآکتور تهران و سیکلوترون‌ها وابسته است، که سوخت آن‌ها از اورانیوم غنی‌شده تأمین می‌شود. بدون غنی‌سازی بومی، زنجیره تولید رادیوداروها در معرض توقف قرار می‌گیرد.

خوشبختانه با تلاش دانشمندانی چون شهید شهریاری و شاگرد برجسته این شهید هسته ای شهید سید امیر حسین فقهی که افتخاری برای شیراز و شهروندان شیرازی به شمار می آید در تولید رادیودارو‌ها توانسته‌ایم به جایگاه بسیار چشمگیری در سطح منطقه دست یابیم و اکنون از نظر تولید رادیودارو‌های درمانی در مقام اول منطقه قرار داریم. در زمینه صادرات رادیودارو‌های تشخیصی و درمانی نیز از جایگاه خوبی برخورداریم.

امیر حسین فقهی پزشک هسته ای و شهید شیرازی حمله تروریستی اسرائیل پیش تر در مصاحبه‌ای در خصوص فعالیت علمی و تولید رادیوداروهای درمانی‌،‌ گفته بود: هدف فعالیت در حوزه رادیوداروها رفع نیاز واقعی مردم در حوزه درمان سرطان است. ما اکنون درباره موضوعی بحث می‌کنیم که خدای ناکرده ممکن است هرکدام از ما به آن دچار و مبتلا شویم. واقعا بد است که در این حوزه به بیرون از کشور وابسته باشیم. به همین خاطر جوانان این مملکت تمام غیرت‌ خود را به کار گرفته‌اند تا مشکلات مردم را در حوزه سرطان کاهش دهند و از آلام عزیزانی که درگیر این بیماری هستند، بکاهند. 

سید امیرحسین فقهی سال ۱۳۵۷ در شیراز متولد شد و در سال ۱۳۷۹ مدرک کارشناسی را در رشته فیزیک (گرایش هسته‌ای) از دانشگاه ارومیه دریافت کرد  و کارشناسی ارشد خود را در رشته مهندسی هسته‌ای (گرایش انرژی) در سال ۱۳۸۲ و دکتری مهندسی هسته‌ای (گرایش انرژی) را در سال ۱۳۸۷ از دانشگاه صنعتی امیرکبیر اخذ کرد.

دکتر فقهی از سال ۱۳۸۷ فعالیت خود را به‌عنوان عضو هیات علمی دانشکده مهندسی هسته‌ای دانشگاه شهید بهشتی آغاز کرده و از سال ۱۳۹۵ به مرتبه استادی نائل شده بود و در سمت‌هایی از جمله مدیر امور هیات علمی، دبیر هیات اجرائی جذب و دبیر هیات ممیزه دانشگاه به خدمت مشغول بوده است.

دکتر امیرحسین فقهی دانشمند هسته‌ای کشور  در  برنامه تلویزیونی «ایران امروز» از انقلابی گفت که به مدد دانش هسته‌ای در عرصه درمان سرطان و رادیو داروها به ارمغان آمده است.

این استاد شهید و دانشمند هسته ای به گونه ای از درمان بیماری سرطان با رادیو داروها سخن به میان آورد که بارقه امیدی در دل همه بیماران نشست آنجا که می گفت: وقتی  متاستاز کل بدن بیمار سرطانی را فرا گرفته است، با تزریق چند دوز از رادیو داروی هوشمندی که در داخل کشورمان تولید شده، طی یک هفته همه آثار بیماری از بین رفته است.  اما افسوس که عمر کوتاهش چندان کفاف نداد تا جامعه ما از موهبت ها و افکار و اندیشه این پژوهشگر علمی و استاد برجسته بهره مند باشد.

وی که شاگرد شهید شهریاری بوده است، با تاکید این جمله را بیان کرد که  کشورهای همسایه خواستار واردات این داروها هستند.  ما این رادیو دارو ها را به 5 قاره صادر کرده ایم و مدرن ترین دارویی که به آن دسترسی پیدا کردیم گالیوم 68 (G68) است، این داروها هوشمند هستند و در جایی دیگر به جز روی سلول های سرطانی جذب نمی شوند.

و زمانی که مجری برنامه ایران امروز از دکتر فقهی به عنوان دانشمند هسته ای نام برد او با فروتنی و صریح اعلام کرد که: دانشمند نیستم و برای خودم این عنوان را قائل نیستم من شاگرد استاد شهید شهریاری بودم و 10 سال توفیق داشتم با ایشان زندگی استاد شاگردی داشته باشم که تبدیل شد به برادری و این نعمتی است که بابت آن خدا را شاکرم.

دکتر فقهی که افتخاری برای شیراز و شهروندان شیراز است و امید است یکی از خیابان های این شهر با تصویب شورای اسلامی به نام او نامگذاری شود پیشتر معاون سازمان انرژی اتمی ایران نیز بود و در این کسوت نیز بارها به  کاربرد فناوری‌ هسته‌ای در تشخیص و مدیریت و کنترل سرطان، بیماری‌های قلبی و مطالعات مغزی اشاره کرده بود.

 سید امیرحسین فقهی بارها از این فناوری در درمان‌های شخصی‌سازی شده و هدفمند به عنوان انقلابی در مدیریت بیماری یاد کرده بود.

 بر اساس آمار سازمان جهانی بهداشت در سال ۲۰۲۲ میلادی سرطان عامل حدود ۱۰ میلیون مرگ و میر در سراسر جهان بوده است. بیماری‌های قلبی عروقی با ۱۷.۹ میلیون مرگ در سال، همچنان از اصلی‌ترین علل مرگ و میر جهانی محسوب می‌شوند. آلزایمر و سایر انواع زوال عقل نیز سالانه جان حدود ۱.۶ میلیون نفر را می‌گیرند و بیماری‌های ناشی از میکرو ارگانیسم‌های موجود در مواد غذایی هر روزه سلامت انسان‌ها را به خطر می‌اندازد.

  در این میان، فناوری هسته‌ای نقشی حیاتی در پیشگیری از بیماری‌ها و مبارزه با آن‌ها ایفا می‌کند. تصویربرداری پزشکی هسته‌ای مانند PET وSPECT، امکان تشخیص زودهنگام و دقیق را فراهم می‌سازد.

  رادیوایزوتوپ‌ها و دستگاه‌های مولد پرتو در تشخیص و مدیریت و کنترل سرطان، بیماری‌های قلبی و مطالعات مغزی کاربرد گسترده‌ای دارند. همچنین سامانه‌های پرتودهی در استریل کردن تجهیزات بیمارستانی و کاهش بار میکروبی و انگلی مواد غذایی به‌طور ویژه‌ای موثر هستند.

  درمان شخصی‌سازی شده، رویکردی انقلابی است که مدیریت بیماری را بر اساس ویژگی‌های ژنتیکی، مولکولی و سلولی هر فرد تنظیم می‌کند. در این زمینه، تصویربرداری مولکولی با استفاده از PET و SPECT به ما اجازه می‌دهد تا بیماری را در سطح مولکولی مشاهده و ردیابی کنیم.

  همه ما مسئولیت بزرگی در قبال مردم کشورمان و بشریت داریم و هر پیشرفت ما می‌تواند به معنای نجات جان یک انسان، تسکین درد یک بیمار و بازگرداندن امید به یک خانواده باشد. بنابراین موظف هستیم با تلاش مضاعف، همکاری بیشتر، و نوآوری مداوم، به سوی آینده‌ای حرکت کنیم که در آن، فناوری هسته‌ای نقشی اساسی در ارتقای سلامت جهانی ایفا می‌کند.

برای شادی روح و آمرزش این شهید شیرازی هسته ای و افتخار میهن اسلامی دعا کنیم و به ‌منظور ارتقای سطح نظام سلامت در سطح ملی و ارایه خدمت در ابعاد جهانی  هم‌اندیشی و همکاری‌های متقابل و تنگاتنگ داشته باشیم که به همت دانشمندان ایرانی، توفیق داشته‌ایم که کشور ما در سطح جهانی نقش مهمی را در حوزه سلامت ایفا کند.