شکار و صید؛ میراث قومی کهگیلویه و بویراحمد که به معضل بدل شده است
ادمین ۵
معاون پایش اداره کل حفاظت محیطزیست کهگیلویه و بویراحمد "شکار و صید "را دومین چالش بزرگ حوزه محیطزیست استان دانست و با تبیین ریشههای فرهنگی و اجتماعی این معضل، اظهار کرد: کهگیلویه و بویراحمد استانی قومی - قبیلهای است و نگهداری سلاح و شکارگری از دیرباز بهصورت اجدادی در میان مردم استان رواج داشته است که امروزه به یک معضل جدی برای حیات وحش و تنوع زیستی استان تبدیل شده است.
رحمت الله جهانشاهی روز پنجشنبه در گفت و گو با ایرنا، در تشریح "شکار و صید "به عنوان چالش بزرگ حوزه محیطزیست استان، با اشاره به ریشههای فرهنگی و اجتماعی این معضل، اظهار کرد: این باور عمیق فرهنگی، که شکار را نشانهای از قدرت، شجاعت و هویت قبیلهای تلقی میکند، در گذر زمان با افزایش جمعیت، توسعه ابزارهای شکار و کاهش جمعیت گونههای جانوری، به تهدیدی جدی برای بقای بسیاری از گونههای ارزشمند حیات وحش استان مبدل شده است.
پیامدهای زیانبار شکار غیرمجاز بر حیات وحش استان
کهگیلویه و بویراحمد با دارا بودن تنوع زیستی غنی، زیستگاه گونههای ارزشمندی همچون خرس قهوهای، پلنگ، کل و بز، قوچ و میش، آهو و پرندگان شکاری و حفاظتشده است. با این حال، شکار بیرویه و غیرمجاز، جمعیت این گونهها را به شدت کاهش داده و برخی از آنها را در آستانه انقراض قرار داده است.
از سوی دیگر، نگهداری سلاحهای شکاری غیرمجاز و فقدان آموزشهای کافی در میان جوامع محلی، باعث شده است که بسیاری از شکارچیان بدون آگاهی از پیامدهای زیستمحیطی، به شکار گونههای کمیاب و در معرض خطر اقدام کنند و این روند، علاوه بر تهدید تنوع زیستی، تعادل اکولوژیک منطقه را نیز برهم زده و زنجیره غذایی طبیعی را دچار اختلال کرده است.
راهحل معاون محیطزیست؛ آموزش از مدارس ابتدایی
جهانشاهی با تأکید بر اینکه راهحل این معضل ریشهدار فرهنگی را باید در آموزش و فرهنگسازی جستوجو کرد، گفت: بهترین و مؤثرترین راهکار، آغاز آموزش از مدارس ابتدایی است که با اجرای طرح «محیطیار» باید از دانشآموزان خواسته شود تا خانواده و والدین خود را به کنار گذاشتن شکار و صید ترغیب کنند که این روش، برخلاف رویکردهای سلبی و برخوردی، مبتنی بر تأثیرگذاری غیرمستقیم از طریق نسل نوپا و با تکیه بر عاطفه و ارتباط خانوادگی طراحی شده است.
وی ادامه داد: دانشآموزان بهعنوان سفیران محیطزیست، میتوانند با آموزشهای مناسب، نقش مؤثری در تغییر نگرش خانوادههای خود نسبت به شکار ایفا کنند و این تأثیرگذاری از طریق ارتباط عاطفی با والدین، بسیار عمیقتر و ماندگارتر از هرگونه برخورد قهری خواهد بود.
جایگزینهای فرهنگی برای حفاظت از گونههای جانوری
معاون پایش اداره کل محیطزیست استان با ارائه پیشنهادی عملی برای جایگزین کردن فرهنگ شکار با فعالیتهای سازنده، گفت: بهجای شکار، میتوان از طریق هنرهایی مانند بافت قالیچه با طرح گونههای جانوری، به معرفی مناطق تحت مدیریت و گونههای ارزشمند حیات وحش استان پرداخت و این رویکرد، ضمن حفظ و ترویج هنرهای سنتی و بومی، میتواند زمینهساز آشنایی بیشتر مردم با اهمیت تنوع زیستی و ضرورت حفاظت از آن شود.
جهانشاهی افزود: صنایعدستی با طرح حیات وحش، همچنین میتوانند به منبعی برای درآمدزایی پایدار برای جوامع محلی تبدیل شوند و انگیزه اقتصادی برای حفاظت از گونههای جانوری را تقویت کنند و این الگو، شکارچیان سابق را به حافظان محیطزیست و هنرمندان صنایعدستی تبدیل خواهد کرد.
اهمیت آموزش و فرهنگسازی در کاهش شکار
جهانشاهی با بیان اینکه تغییر یک رفتار دیرینه و فرهنگی، نیازمند زمان، آموزش مستمر و مشارکت همه نهادهای مرتبط است، تأکید کرد: نهادهای آموزشی، فرهنگی و رسانهها باید در این زمینه نقش فعالتری ایفا کنند و همچنین همکاری جوامع محلی، شوراهای اسلامی و معتمدان قبایل نیز در این مسیر ضروری است تا بتوانیم با تکیه بر ظرفیتهای بومی و رویکردهای مشارکتی، گامهای مؤثری در جهت کاهش شکار و صید در استان برداریم.
اقدامات پیشگیرانه؛ کلید موفقیت در کاهش آتشسوزی
معاون پایش اداره کل حفاظت محیطزیست کهگیلویه و بویراحمد، سومین چالش اصلی استان را آتشسوزی مراتع و جنگلها عنوان کرد و با بیان اینکه ۸۰ درصد از سرزمین استان را جنگل و مرتع تشکیل میدهد، اظهار کرد: این گستردگی پوشش گیاهی، استان را در زمره مناطق غنی و ارزشمند از نظر منابع طبیعی قرار داده، اما در عین حال، آن را به شدت در معرض خطر آتشسوزیهای گسترده و بعضاً عمدی قرار داده است.
جهانشاهی افزود: هرگونه آتشسوزی در این مناطق، علاوه بر نابودی پوشش گیاهی و کاهش تنوع زیستی، زمینهساز فرسایش خاک، کاهش توان تولید مراتع و بروز خسارتهای اقتصادی و زیستمحیطی جبرانناپذیری میشود که سالها زمان برای احیای مجدد آنها نیاز است.
جهانشاهی با تأکید بر اینکه رویکرد سازمان محیطزیست، پیشگیری پیش از وقوع حادثه است، گفت: سازمان محیطزیست برای مقابله با این معضل، اقدامات مختلفی را در دستور کار قرار داده است.
وی احداث آتشبر در مناطق تحت مدیریت برای جلوگیری از گسترش آتش در مواقع بحران، عقد قرارداد سالانه با سازمانهای مردمنهاد (سمنها) و دهیاریها برای مشارکت در امر پیشگیری و اطفای حریق، تشکیل و تجهیز یگانهای کشیک در سطح اداره کل و شهرستانها برای واکنش سریع در زمان وقوع حادثه، خرید دمنده و تجهیزات مدرن اطفای حریق برای افزایش سرعت عملیات و پاکتراشی جادههای دارای پوشش گیاهی برای کاهش خطر سرایت آتش به مناطق وسیعتر از مهمترین این اقدامات در سال جاری اعلام کرد.
وی تأکید کرد: این اقدامات، با هدف کاهش زمان واکنش و افزایش توان عملیاتی در مواجهه با آتشسوزیهای احتمالی طراحی و اجرا شدهاند.
نتایج موفقیتآمیز در سال ۱۴۰۳
معاون پایش اداره کل محیطزیست استان گفت: با اجرای این اقدامات پیشگیرانه، سطح آتشسوزی در سال ۱۴۰۳ بهطور محسوسی کاهش یافته است که این موفقیت، حاصل تلاش هماهنگ میان دستگاههای اجرایی، جوامع محلی، دهیاریها و سازمانهای مردمنهاد بوده که با همکاری یکدیگر، توانستهاند از بسیاری از فجایع زیستمحیطی پیشگیری کنند.
جهانشاهی افزود: کاهش چشمگیر سطح آتشسوزیها، نشاندهنده اثربخشی رویکرد پیشگیرانه است که سرمایهگذاری در آموزش، تجهیزات و مشارکت مردمی، بسیار کارآمدتر از صرف هزینههای سنگین برای مهار آتشهای گسترده است.
نقش مردم و نهادهای محلی در حفاظت از منابع طبیعی
جهانشاهی با اشاره به تأثیر بسزای مشارکت جوامع محلی در کاهش آتشسوزی، گفت: دهیاریها، شوراهای اسلامی و جوامع روستایی، نقش کلیدی در پایش مناطق، هشدار بهموقع و حتی اقدامات اولیه اطفا دارند و انعقاد قرارداد با سمنها و دهیاریها نیز گامی مهم در راستای نهادینهسازی فرهنگ مشارکت و مسئولیتپذیری در حفاظت از منابع طبیعی بوده است.
وی همچنین از کشاورزان و دامداران خواست تا از آتشزدن بقایای گیاهی در حاشیه مراتع و جنگلها خودداری کرده و هرگونه مشاهده آتشسوزی را سریعاً به ادارات محیطزیست یا منابع طبیعی اطلاع دهند تا از گسترش آن جلوگیری شود.
