شهریه مدارس در شیراز زیر ذرهبین؛ هشدار استاندار فارس درباره دریافتهای خارج از ضابطه
شهریه مدرسه شیراز؛ از چند میلیون تا یک میلیارد تومان!
ادمین ۵
شهریه مدارس در شیراز همزمان با آغاز سال تحصیلی بار دیگر به یکی از دغدغههای جدی خانوادهها تبدیل شده است؛ موضوعی که از هزینههای ثبتنام و فوقبرنامه در مدارس دولتی آغاز میشود و در مدارس غیردولتی به ارقامی بسیار بالاتر میرسد. در همین راستا، استاندار فارس نسبت به دریافت وجوه نامتعارف از والدین هشدار داده و بر ضرورت تشدید نظارت بر نحوه دریافت هزینهها تأکید کرده است.
هزینههای مدرسه؛ دغدغهای که هر شهریور تکرار میشود
با نزدیک شدن به آغاز سال تحصیلی، خانوادهها علاوه بر هزینههای معمول زندگی، با فهرستی از مخارج مربوط به تحصیل فرزندان خود مواجه میشوند؛ از لباس فرم و لوازمالتحریر گرفته تا سرویس رفتوآمد، برنامههای آموزشی و هزینههای جانبی.
در شیراز این مسئله ابعاد بیشتری پیدا کرده است. بررسیهای میدانی مطرحشده درباره برخی مدارس نشان میدهد که حتی در مدارس دولتی نیز خانوادهها با درخواستهایی برای پرداخت مبالغ مختلف مواجه میشوند؛ در حالی که دریافت وجه از والدین باید در چارچوب مقررات آموزش و پرورش و بدون اجبار صورت گیرد.
استاندار فارس نیز در جایگاه رئیس شورای آموزش و پرورش استان، با اشاره به شرایط اقتصادی خانوادهها خواستار نظارت بیشتر بر دریافت وجوه از والدین شده است.
شهریه مدارس دولتی؛ مرز میان کمک داوطلبانه و دریافت اجباری کجاست؟
یکی از پرسشهای اصلی خانوادهها این است که مدارس دولتی دقیقاً بابت چه خدماتی میتوانند از آنها وجه دریافت کنند.
بر اساس ضوابط آموزش و پرورش، دریافت کمکهای مردمی در مدارس باید با رعایت مقررات و به شکل داوطلبانه انجام شود و ثبتنام دانشآموز نباید به پرداخت مبالغ خارج از چارچوبهای قانونی مشروط شود.
با این حال، گزارشهای میدانی از برخی مدارس شیراز از مطالبه مبالغی خبر میدهد که بنا بر ادعای والدین، در زمان ثبتنام عملاً به عنوان هزینهای ضروری مطرح میشود.
این وضعیت ضرورت شفافیت بیشتر را دوچندان میکند؛ زیرا برای خانوادهای که میان هزینههای مسکن، خوراک، حملونقل و سایر مخارج روزمره گرفتار است، حتی چند میلیون تومان هزینه اضافی نیز میتواند فشار قابل توجهی ایجاد کند.
شهریه مدارس غیردولتی در شیراز؛ از دهها میلیون تا ارقام میلیاردی
ماجرا در مدارس غیردولتی شکل دیگری دارد. شهریه این مدارس بر اساس عواملی مانند مقطع تحصیلی، امکانات، نیروی انسانی، فضای آموزشی و برنامههای آموزشی و پرورشی تعیین میشود و الزاماً رقم یکسانی برای تمام مدارس ندارد.
محسن کلاری، مدیرکل آموزش و پرورش فارس، درباره نحوه تعیین شهریه مدارس غیردولتی اعلام کرده است که مدارس موظفاند براساس الگوی تعیین شهریه ابلاغی وزارت آموزش و پرورش فعالیت کنند.
به گفته او، شهریه مدارس غیردولتی در سال جاری ۶۱ درصد افزایش داشته و رقم نهایی هر مدرسه با توجه به شاخصهای مختلف تعیین و پس از طی فرآیند قانونی به مدرسه ابلاغ میشود.
با این حال، گزارشهای میدانی از برخی مدارس خاص در شیراز حاکی از مطالبه مبالغی بسیار بالاتر از شهریههای معمول است؛ در برخی موارد نیز عنوانهایی مانند «دوزبانه»، «بینالمللی» و برنامههای آموزشی ویژه برای توضیح تفاوت قیمتها مطرح میشود.
وقتی فوقبرنامه به مسیر افزایش هزینه تبدیل میشود
یکی از نقاط چالشبرانگیز در تعیین هزینه مدارس غیردولتی، برنامههای فوقبرنامه است.
مدیرکل آموزش و پرورش فارس تأکید کرده که این برنامهها نیز باید در چارچوب مقررات تعریف شوند و هزینه آنها به صورت شفاف به خانوادهها اعلام شود.
مشکل از جایی آغاز میشود که عناوین متنوع آموزشی، کلاسهای تخصصی، آزمونهای بینالمللی و دورههای ویژه به فهرست خدمات مدرسه اضافه میشوند و خانواده برای برخورداری از آنها با هزینههای بیشتری روبهرو میشود.
در چنین شرایطی، مرز میان «خدمت آموزشی واقعی» و «هزینهای برای افزایش شهریه» باید برای والدین و نهادهای نظارتی کاملاً روشن باشد.
تبلیغات پرزرقوبرق مدارس؛ آموزش یا بازاریابی؟
در بررسی تبلیغات برخی مدارس غیردولتی شیراز، عناوینی مانند آموزش دوزبانه، هوش تجاری کودکان، سواد مالی، آموزش آداب اجتماعی و دیپلماتیک و الگوبرداری از نظامهای آموزشی کشورهای مختلف دیده میشود.
برخی مدارس نیز از ارائه برنامههایی با عنوانهای بینالمللی و طرحهای «برای نخستین بار در ایران» سخن میگویند.
اصل ارائه خدمات آموزشی متنوع، به خودی خود مسئلهای منفی نیست؛ اما پرسش اساسی این است که این خدمات دقیقاً چه میزان هزینه برای مدرسه ایجاد میکنند، چه کیفیت قابل سنجشی دارند و چه مقدار از شهریه مصوب را به خود اختصاص میدهند؟
شفاف بودن پاسخ این پرسشها میتواند بخش قابل توجهی از ابهام موجود در ذهن خانوادهها را برطرف کند.
سامانه شهریه؛ خانوادهها باید رقم مصوب را بدانند
یکی از مهمترین ابزارهای نظارت بر شهریه مدارس، اعلام رسمی رقم مصوب و امکان دسترسی خانوادهها به اطلاعات آن است.
آموزش و پرورش بر ضرورت مراجعه خانوادهها به مراجع رسمی و بررسی شهریه مصوب تأکید کرده است. مدیرکل آموزش و پرورش فارس نیز از والدین خواسته در زمان ثبتنام، رقم شهریه و هزینههای جانبی را بررسی کنند و در صورت مشاهده مغایرت، موضوع را از طریق آموزش و پرورش منطقه پیگیری کنند.
با این حال، یکی از انتقادهای مطرحشده در گزارشهای میدانی این است که اطلاعات شهریه برخی مدارس خاص در شیراز برای خانوادهها به اندازه کافی شفاف و قابل دسترس نیست.
اگر سامانههای رسمی نتوانند رقم مصوب هر مدرسه را به شکل روشن در اختیار والدین قرار دهند، خانواده در زمان ثبتنام عملاً با یک سؤال اساسی مواجه میشود: رقمی که مدرسه مطالبه میکند دقیقاً مصوب است یا مبلغی فراتر از آن؟
۱۹ مدرسه متخلف در فارس شناسایی شدند
مدیرکل آموزش و پرورش فارس در نشست خبری مربوط به بازگشایی مدارس اعلام کرده است که ۱۹ مدرسه متخلف در زمینه دریافت شهریه شناسایی شدهاند و به آنها تذکر داده شده است.
این آمار نشان میدهد موضوع دریافتهای خارج از ضابطه صرفاً یک نگرانی نظری نیست و دستکم در مواردی، تخلف از سوی نهادهای نظارتی شناسایی شده است.
اما برای خانوادهها، مسئله مهمتر از تعداد مدارس متخلف، نتیجه برخورد با آنهاست؛ یعنی اینکه در صورت احراز تخلف، چه اقدامی انجام میشود و آیا مبالغ دریافتشده به خانوادهها بازگردانده خواهد شد یا خیر.
مسئول نظارت بر شهریه مدارس چه نهادی است؟
بر اساس توضیحات مدیرکل آموزش و پرورش فارس، نظارت بر فعالیت مدارس غیردولتی و رعایت شهریه مصوب، بر عهده آموزش و پرورش است و موارد تخلف باید از مسیر مراجع نظارتی بررسی شود.
بنابراین خانوادهای که با مطالبه وجه خارج از شهریه مصوب مواجه میشود، میتواند موضوع را از طریق آموزش و پرورش منطقه پیگیری کند.
این موضوع زمانی اهمیت بیشتری پیدا میکند که والدین به دلیل نگرانی از ثبتنام فرزندشان، امکان اعتراض مستقیم به مدرسه را نداشته باشند. ایجاد یک مسیر روشن، سریع و بدون هزینه برای ثبت شکایت میتواند به افزایش اثربخشی نظارت کمک کند.
چرا خانوادهها به مدارس غیردولتی روی میآورند؟
یکی از ریشههای گسترش مدارس غیردولتی، افزایش تقاضای خانوادهها برای دسترسی به امکانات و خدمات آموزشی متفاوت است.
تراکم دانشآموزان در برخی مدارس دولتی، محدودیت امکانات، نگرانی درباره کیفیت آموزشی و تمایل خانوادهها به استفاده از کلاسهای تکمیلی از جمله عواملی هستند که میتوانند والدین را به سمت مدارس غیردولتی سوق دهند.
در چنین بازاری، هرچه تقاضا بیشتر شود، احتمال شکلگیری رقابت بر سر امکانات، تبلیغات و خدمات ویژه نیز افزایش مییابد.
اما اگر این رقابت بدون شفافیت مالی و نظارت مؤثر باشد، هزینه آن در نهایت به خانوادهها منتقل خواهد شد.
یک چالش دیگر در شیراز؛ جانمایی مدارس و تغییر کاربری
موضوع آموزش در شیراز تنها به شهریه محدود نمیشود. جانمایی مدارس و نحوه استفاده از زمین و املاک نیز از دیگر مسائل مورد توجه در این حوزه است.
در سالهای اخیر، درباره استفاده از برخی باغات و اراضی شهری برای کاربریهای آموزشی نیز بحثهایی مطرح شده است. اهمیت این موضوع در شهری مانند شیراز، با توجه به ارزش زیستمحیطی و شهری باغات، دوچندان است.
طبیعی است که هرگونه تغییر کاربری باید در چارچوب قوانین و ضوابط شهرسازی و با رعایت منافع عمومی انجام شود.
مسئله تعارض منافع؛ چرا شفافیت اهمیت بیشتری پیدا میکند؟
در متن گزارشهای انتقادی درباره آموزش و پرورش فارس، موضوع ارتباط برخی مدیران یا مسئولان سابق و فعلی با مدارس غیردولتی نیز مطرح شده است.
این موضوع، بدون ارائه اسناد مشخص، نمیتواند به عنوان تخلف یا منفعتبرداری شخصی تلقی شود؛ با این حال، اصل تعارض منافع یکی از موضوعاتی است که در ساختارهای تصمیمگیری آموزشی اهمیت زیادی دارد.
به همین دلیل، اعلام عمومی منافع اقتصادی مرتبط با مدارس، شفافیت در فرآیند صدور مجوز و تعیین شهریه و همچنین نظارت مستقل میتواند از شکلگیری شائبهها جلوگیری کند.
افزایش ۶۱ درصدی شهریه؛ پرسش مهم خانوادهها
اظهارات مدیرکل آموزش و پرورش فارس درباره افزایش ۶۱ درصدی شهریه مدارس غیردولتی، پرسش مهم دیگری را برای خانوادهها ایجاد میکند: آیا افزایش هزینهها متناسب با رشد هزینههای واقعی مدارس و کیفیت خدمات آموزشی بوده است؟
پاسخ به این سؤال نیازمند بررسی دقیق ساختار هزینه مدارس، میزان افزایش حقوق نیروی انسانی، هزینه نگهداری ساختمان، تجهیزات، خدمات آموزشی و سایر مؤلفههایی است که در الگوی تعیین شهریه لحاظ میشوند.
بنابراین صرف اعلام درصد افزایش شهریه، بدون انتشار جزئیات محاسبه آن، برای بسیاری از خانوادهها نمیتواند تصویر کاملی از چرایی این افزایش ارائه دهد.
آموزش نباید به مسابقه قدرت خرید تبدیل شود
مدرسه برای بسیاری از خانوادهها فقط محل تحصیل فرزند نیست؛ بخش مهمی از آینده اجتماعی و اقتصادی نسل بعد در همین محیط شکل میگیرد.
به همین دلیل، تفاوت میان مدارس از نظر امکانات و کیفیت آموزشی تا جایی قابل قبول است که به شکاف شدید دسترسی به فرصتهای آموزشی منجر نشود.
وقتی عنوانهای جذاب آموزشی و امکانات ویژه به عاملی برای افزایش قابل توجه شهریه تبدیل شوند، خانوادههای کمبرخوردار عملاً از بخشی از این فرصتها کنار گذاشته میشوند.
راهکار؛ شفافیت، نظارت و حق انتخاب واقعی
حل مسئله شهریه مدارس در شیراز تنها با تذکر به چند مدرسه امکانپذیر نیست. خانوادهها باید بتوانند پیش از پرداخت هر مبلغی، شهریه مصوب، هزینه فوقبرنامه و سایر مبالغ مجاز را به صورت شفاف مشاهده کنند.
از سوی دیگر، برخورد با تخلف باید نتیجه ملموس داشته باشد و مدارس نیز موظف باشند خدماتی را که بابت آنها هزینه دریافت میکنند، دقیقاً به خانوادهها اعلام کنند.
در نهایت، اگر آموزش و پرورش فارس بتواند اطلاعات شهریه همه مدارس را به شکل روشن و قابل مقایسه منتشر کند و مسیر رسیدگی به شکایتها را نیز شفافتر سازد، بخش قابل توجهی از ابهام و نگرانی خانوادهها کاهش خواهد یافت.
شهریه مدارس در شیراز در واقع تنها یک مسئله مالی نیست؛ موضوعی است که با عدالت آموزشی، قدرت اقتصادی خانوادهها، کیفیت آموزش و اعتماد عمومی به نظام آموزشی گره خورده است. آغاز سال تحصیلی میتواند فرصتی برای بازنگری جدی در شیوه نظارت بر این بازار باشد؛ بازاری که در نهایت، مشتری آن خانوادهها و محصول آن آینده فرزندان شهر است.
