دورریز غذا، بحرانی که پشت عادت‌های کوچک روزمره پنهان است
ادمین ۵
هر روز در سراسر جهان مقداری غذا راهی سطل زباله میلیون‌ها خانه می‌شود، واقعیتی که شاید در نگاه هر فرد به تنهایی کوچک و بی‌اهمیت به نظر برسد، اما وقتی در مقیاس بزرگ تکرار شود، به یکی از جدی‌ترین چالش‌های اقتصادی و زیست‌محیطی عصر ما تبدیل می‌شود.
غذا تنها یک نیاز روزمره نیست؛ نتیجه زنجیره‌ای طولانی از تلاش کشاورزان، مصرف آب، انرژی و منابع طبیعی است که تا رسیدن به بشقاب ما ادامه دارد؛ بنابراین دورریز آن نیز تنها به معنای از دست رفتن یک وعده غذایی نیست، بلکه هدر رفتن آب، خاک و سرمایه‌ای است که برای تولید، بسته‌بندی و انتقال آن صرف شده اس.
با این حال، بخش قابل توجهی از این زنجیره در نقطه پایان خود یعنی خانه‌ها و آشپزخانه‌ها به هدر می‌رود. بسیاری از ما بدون آنکه متوجه باشیم، با خرید بیش از نیاز، نگهداری نادرست یا فراموش کردن باقی‌مانده غذاها در گوشه یخچال در حال از دست دادن سرمایه‌ای هستیم که می‌توانست به سفره خانواده بازگردد.
اما شاید مهمترین قسمت این مساله، نگاهی انسانی به آن باشد؛ در دنیایی که میلیون‌ها انسان هر شب با گرسنگی به خواب می‌روند و بسیاری از کودکان و خانواده‌ها برای رسیدن به یک وعده غذای ساده و مغذی روزها انتظار می‌کشند، دور ریختن غذایی که به راحتی قابل مصرف بود، اسرافی بزرگ و غیرقابل توجیه است.
آمارهای جهانی نشان می‌دهد که حجم عظیمی از غذایی که سالانه در خانه‌ها دور ریخته می‌شود، به تنهایی می‌تواند بخش بزرگی از نیاز گرسنگان جهان را برطرف کند؛ یعنی همان موادی که ما با بی‌توجهی به سطل زباله می‌سپاریم، می‌تواند سفره‌ای را در گوشه‌ای دیگر از جهان روشن کند.
این نگاه مسئولیت ما را سنگین‌تر می‌کند؛ زیرا نشان می‌دهد که هر تصمیم کوچک ما در آشپزخانه بازتابی اخلاقی و انسانی دارد و کاهش دورریز غذا نه تنها یک انتخاب هوشمندانه اقتصادی یا زیست‌محیطی، بلکه گامی مسئولانه در قبال سلامت جامعه، نیاز نیازمندان و آینده محیط زیست است؛ آینده‌ای که با تصمیم‌های کوچک اما آگاهانه امروز ما ساخته می‌شود.
راهکارهای کلیدی برای جلوگیری از دورریز مواد غذایی و کاهش هزینه‌های خانوار
یکی از مهمترین راهکارهای کاهش دورریز مواد غذایی در خانه‌ها و آشپزخانه‌ها، نگهداری صحیح و اصولی مواد خریداری شده است.
کارشناس گروه بهبود تغذیه جامعه دانشگاه علوم پزشکی شیراز به خبرنگار ایرنا گفت: مدیریت درست مواد غذایی نقش مهمی در کاهش دورریز غذا، حفظ منابع طبیعی و کاهش هزینه‌های خانوار ایفا می‌کند.
سارا موزه اظهار کرد: در صورت نگهداری نادرست، مواد غذایی پیش از مصرف کیفیت خود را از دست داده و در نهایت دور ریخته می‌شوند که این امر منجر به هدر رفتن سرمایه و منابع می‌شود.
وی درباره روش‌های صحیح نگهداری مواد غذایی، بیان کرد: قرار دادن مواد غذایی قدیمی‌تر در جلوی یخچال برای قرار گرفتن در معرض دید و انتقال مواد غذایی جدیدتر به بخش‌های عقب‌تر، از جمله اقدامات موثر است.
موزه ادامه داد: برای غذاهای پخته و باقی‌مانده از وعده‌های قبلی باید از ظروف مناسب و ترجیحا شفاف استفاده کرد تا از فراموش شدن محتویات جلوگیری شود؛ پیشنهاد می‌شود که تاریخ تهیه یا تاریخ قرارگیری غذا در یخچال روی ظروف درج شود.
پیشنهادهایی نظیر «یکی بخر، یکی ببر» همیشه به معنای صرفه‌جویی نیستند و اگر محصولی بیش از نیاز خریداری شود و پیش از مصرف خراب گردد، در واقع هزینه‌ای اضافی بر خانواده تحمیل شده است.
این کارشناس گروه بهبود تغذیه جامعه دانشگاه علوم پزشکی شیراز بر اهمیت رعایت دمای مناسب برای هر نوع ماده غذایی نیز تاکید کرد و گفت: دمای نگهداری برای همه مواد غذایی یکسان نیست و بویژه میوه‌ها و سبزیجات شرایط متفاوتی دارند، لذا رعایت شرایط اختصاصی برای هر ماده غذایی ضروری است.
موزه با اشاره به تاثیر گاز اتیلن بر دیگر مواد غذایی، بیان کرد: میوه‌هایی مانند سیب و موز گاز اتیلن بیشتری تولید می‌کنند که باعث تسریع روند رسیدن و پلاسیده شدن سایر میوه‌ها می‌شود؛ از این رو باید این میوه‌ها را از سبزیجات و میوه‌های حساس دور نگه داشت.
او توصیه کرد: یخچال خود را برای چک کردن مواد غذایی به صورت دوره‌ای بررسی کنید، چرا که بررسی هر چند روز یک بار آن، برای یافتن مواد غذایی که در طبقات پایین یا پشت دیگر مواد قرار گرفته و فراموش شده‌اند، بسیار حیاتی است.
این کارشناس گروه بهبود تغذیه جامعه دانشگاه علوم پزشکی شیراز همچنین استفاده از فناوری و اپلیکیشن‌های یادآوری تاریخ مصرف و نیز روش‌های کدگذاری رنگی برای طبقات یخچال را راهکاری برای ساده‌تر کردن مدیریت یخچال دانست.
موزه تاکید کرد: چیدمان صحیح مواد غذایی در یخچال و نگهداری و مصرف به موقع آنها، اصلی ساده برای جلوگیری از هدر رفتن غذا است و بر حفظ سلامت سفره‌های غذایی نیز تاثیر بسزایی دارد.
اصلاح روش زندگی و جلوگیری از دورریز غذا به اقدامات پیچیده یا هزینه‌بر ندارد
خوشبختانه اصلاح شیوه زندگی و جلوگیری از دورریز غذا به اقدامات پیچیده یا هزینه‌بر ندارد. تغییرات کوچک در عادت‌های روزانه، از نحوه خرید و نگهداری آنها تا چیدمان یخچال، می‌تواند تاثیری چشمگیر در کاهش میزان این دورریز ها داشته باشد.
آنچه این مساله را مهم‌تر می‌کند، اثرهای پنهان و گسترده آن است؛ دورریز غذا فقط جیب خانواده را خالی نمی‌کند، بلکه ردپایی عمیق بر محیط زیست بر جای می‌گذارد و منابعی که برای تولید آن مصرف شده بود، بی‌بازگشت است؛ به بیان ساده، هر پیمانه غذایی که به سطل زباله سپرده می‌شود، در واقع قطره‌ای از آب، مشتی از خاک و بخشی از انرژی این کره خاکی را با خود می‌برد.
سالانه بخش قابل توجهی از مواد غذایی تولید شده در جهان هدر می‌رود
کارشناس گروه بهبود تغذیه جامعه در معاونت بهداشت دانشگاه علوم پزشکی شیراز در گفت‌گو با خبرنگار ایرنا با اشاره به اهمیت موضوع دورریز مواد غذایی اظهار کرد: وقوع اتفاقاتی نظیر خراب شدن مواد غذایی در یخچال یا از بین رفتن میوه‌ها و سبزیجات پیش از مصرف، اگرچه در مقیاس کوچک شاید ناچیز باشد، اما تکرار این پدیده در میلیون‌ها خانه منجر به یک مسئله بزرگ و بحرانی می‌شود.
مرضیه کامران اظهار کرد: سالانه بخش قابل توجهی از مواد غذایی تولید شده در جهان هدر می‌رود و در کشور ما نیز حجم دورریز مواد غذایی بسیار قابل توجه است که این مساله علاوه بر تحمیل هزینه‌های اضافی به خانواده‌ها، منابع ارزشمند طبیعی را نیز تحت تاثیر قرار می‌دهد.
وی بیان کرد: انباشته شدن پسماندهای غذایی می‌تواند منجر به افزایش انتشار گازهای گلخانه‌ای و آسیب جدی به محیط زیست شود؛ کاهش دورریز غذا تنها راهی برای صرفه‌جویی در هزینه‌ها نیست، بلکه گامی موثر برای حفاظت از منابع طبیعی و دستیابی به آینده‌ای پایدارتر محسوب می‌شود.
کامران اظهار کرد: برای کاهش دورریز مواد غذایی نیازی به انجام کارهای پیچیده نیست، گاهی تغییرات ساده در عادت‌های روزمره می‌تواند تفاوت‌های بزرگی ایجاد کند. اولین قدم در این مسیر، خرید هوشمندانه است؛ پیش از رفتن به فروشگاه با بررسی موجودی یخچال و کابینت‌ها و مشخص کردن برنامه غذایی روزهای آینده، از خرید تکراری و غیرضروری جلوگیری کنید.
وی افزود: تهیه فهرست خرید، راهکاری ساده و موثر است که باعث می‌شود افراد با داشتن برنامه مشخص، کمتر تحت تاثیر خریدهای هیجانی قرار گرفته و مطابق با نیاز واقعی خانواده خرید کنند.
کامران با اشاره به لزوم هوشیاری در برابر تبلیغات و پیشنهادهای وسوسه‌انگیز خرید، اظهار کرد: پیشنهادهایی نظیر «یکی بخر، یکی ببر» همیشه به معنای صرفه‌جویی نیستند و اگر محصولی بیش از نیاز خریداری و پیش از مصرف خراب شود، در واقع هزینه‌ای اضافی بر خانواده تحمیل شده است.
کامران ادامه داد: افراد باید پیش از خرید از خود بپرسند که آیا واقعا به آن مقدار مواد غذایی نیاز دارند یا خیر و همچنین بهتر است اندازه بسته‌بندی‌ها را بر اساس میزان مصرف واقعی خانواده انتخاب کنند.
او اضافه کرد: نیازی نیست همیشه محصولاتی با ظاهر بی‌نقص و یکدست انتخاب شوند، زیرا تفاوت ظاهری لزوما به معنای پایین بودن کیفیت یا طعم نیست و انتخاب محصولات سالم با ظاهر متفاوت می‌تواند به کاهش دورریز کمک کند.
کامران بر اهمیت نگهداری صحیح پس از خرید تاکید کرد و گفت: باید مواد غذایی را متناسب با نوع خود و با توجه به دمای مناسب نگهداری کرد و مواد غذایی قدیمی‌تر را در دسترس‌تر قرار داد تا زودتر مصرف شوند.
وی افزود: افراد باید پیش از دور ریختن مواد غذایی، کمی مکث کرده و بررسی کنند که آیا ماده غذایی هنوز قابل مصرف است یا خیر و آیا امکان استفاده از آن در وعده‌های دیگر وجود دارد یا نه.
آینده با تصمیمات کوچک ما ساخته می‌شود
دورریز مواد غذایی، هرچند در ظاهر موضوعی ساده و خانگی به نظر می‌رسد، در واقع پدیده‌ای است که ابعاد اقتصادی، بهداشتی و زیست‌محیطی گسترده‌ای دارد.
کارشناسان تاکید دارند که حل این مساله نه نیازمند امکانات ویژه و نه مستلزم تغییرات بزرگ است؛ بلکه با آگاهی و اصلاح عادت‌های کوچک روزمره می‌توان به نتیجه‌ای بزرگ رسید.
خرید هوشمندانه و به اندازه نیاز، برنامه‌ریزی برای وعده‌های غذایی، نگهداری صحیح مواد غذایی در دمای مناسب، قرار دادن مواد قدیمی‌تر در معرض دید، استفاده از ظروف شفاف و برچسب‌دار برای باقی‌مانده‌ها و بررسی دوره‌ای یخچال، همگی اقداماتی ساده‌اند که می‌توانند از هدر رفتن سرمایه خانواده و منابع طبیعی جلوگیری کنند.
در نهایت، کاهش دورریز غذا تنها یک انتخاب هوشمند اقتصادی نیست؛ بلکه گامی مسئولانه در قبال سلامت جامعه و آینده محیط زیست است؛ آینده‌ای که با تصمیم‌های کوچک امروز ما ساخته می‌شود.
