سهیلا رفیعی نژاد-«خبرجنوب»/ در ماه دل انگیز اردیبهشت دیدن افرادی که قلیان روی زانو گذاشته اند و دود آن را به راحتی در هوا پخش می کنند عجیب و غریب می باشد؛ آن هم در شهری که به شعر و ادب مشهور است. این روزها به هر کوی و برزن شیراز و برخی کافه و رستوران ها که سر بزنی حتما آثاری از قلیان به جا است و اصلا کمتر کافه و پاتوقی را می توان در تفریحگاههای شیراز و استان دید که بساط قلیان در آن به راه نباشد. در این بین برخی هم به اشتباه و یا شاید هم برای لاپوشانی اشتباه خود، قلیان این وسیله پر از ضرر و زیان را  به سنت ایرانی ربط می دهند! عده ای نیز آن را به مقوله گردشگری زنجیر می کنند، غافل از اینکه قلیان می تواند تله ورود به مصرف مواد مخدر به خصوص برای نوجوانان و جوانان باشد. در این خصوص یکی از عرضه کنندگان قلیان که در یک کافه حوالی فرهنگ شهر که تقریبا روی همه میزهای آن قلیان دیده می شود، کار می کند به «خبرجنوب» می گوید: نباید صرفا ما را مقصر جلوه دهید، چرا که درصد بالایی از مشتریان هم وقتی بفهمند قلیان نداریم، اصلا وارد کافه باغ هم نمی شوند و جای دیگری را انتخاب می کنند و در واقع هر کاسبی در این راسته قلیان نداشته باشد ضرر کرده است.  یکی از عرضه کنندگان خیابانی قلیان هم نداشتن شغل درست و حسابی را علت انتخاب این کار می داند. او می گوید: به دلیل خشکسالی ها از یکی از شهرستانهای  فارس به شیراز آمدیم، اما دیدیم اینجا هم کار درست و حسابی نیست و فعلا این را انتخاب کردیم و در کنارش فلافل و سمبوسه هم می فروشیم. وقتی قلیان باشد، بقیه چیزها مانند فلافل هم زودتر بفروش می رود!

از این دست افراد بسیارند که نان‌شان به قلیان بسته است؛ اما سلامتی مردم چه می شود و کودکان و نوجوانانی که به راحتی استفاده از این ماده مضر را یاد می گیرند و شاید همین قلیان آن را به سمت مواد بکشاند. بی حد و مرز بودن مصرف قلیان در برخی اماکن عمومی معابر تقریحی مهم به نحوی این روزها در شیراز و دیگر مناطق فارس رواج یافته که برخی در تفرجگاه ها به شکل خانوادگی قلیان می کشند. از سوی دیگر پایین آمدن وجهه شهر و خیابان هایی از جمله بلوار چمران پیامدهای اجتماعی با خود به همراه دارد. این روزها کافی است یکی از شب های هفته فرقی نمی کند که آخر هفته و یا اول باشد، سری به بلوار چمران بزنید، انگار به یک قهوه خانه قدیمی رفته اید که هر وقت اراده کنید، قلیان روی زانوهایتان گذاشته می شود  تا دود میل کنید!

اما رییس اداره پیشگیری و رفع تخلفات شهری شهرداری شیراز در این خصوص به «خبرجنوب» می گوید: با توجه به وضعیت بلوار چمران، طرح جمع آوری ضربتی قلیان فروش های سطح شهرشیراز و بخصوص بلوار چمران به زودی با همکاری نیروی انتظامی اجرا می شود. سجاد خلیلی اضافه می کند: در این خصوص شهرداری به تنهایی نمی تواند به نتیجه ای که باید برسد و  اگر دانشگاه علوم پزشکی به طور مداوم و بیشتر از قبل در این مدت ما را همراهی کند، قول می دهیم بلوار چمران طی یک ماه از قلیان فروش ها پاکسازی شود. او می گوید: در عین حال باید برخوردها هم بازدارنده باشد، چرا که عدم بازدارندگی برخوردها  در برخی طرح‌ها باعث می شود که مثلا امشب همه قلیان ها را جمع کنیم و با توجه به سود این کار فردا شب دو برابر قلیان عرضه نمایند!

رییس اداره پیشگیری و رفع تخلفات شهری شهرداری شیراز تصریح می کند: در عین حال عرضه قلیان در معابرشهری ممنوع است و در این خصوص ما بطور مداوم اقدام به جمع آوری می کنیم، اما هزینه برخوردهای سطوح بعدی برای این فروشندگان متخلف، کمتر از سودی است که از عرضه قلیان می برند و چند روز بعد دوباره سر وکله شان پیدا می شود.

جا زدن به دروغ قلیان در سنت ایرانی!

رییس گروه سلامت محیط دانشگاه علوم پزشکی شیراز نیز در خصوص جمع آوری قلیان در اماکنی مانند کافه ها و رستوران ها به «خبرجنوب» می گوید: یک دست صدا ندارد و جز دانشگاه و مراجع قضایی جای بقیه ارگان ها در این مقوله خالی است و انتظار می رود همراهی بیشتری به این منظور از سوی دیگرارگان های مسوول صورت گیرد.

دکتر مسعود قنبریان اضافه می کند: بطور میانگین هفته ای 10 تا 15 واحد صنفی به دلیل عرضه قلیان در فارس پلمپ می شوند، که البته این تعداد هم با توجه به حجم عرضه قلیان کم است؛ اما در عین حال آنهایی که به طور موقت تعطیل می شوند هم می آیند و تعهد می دهند ، اما به دلیل سود زیاد آن دوباره اقدام به عرضه قلیان می کنند. او می گوید: عرضه قلیان در اماکن عمومی ممنوع است و فردی که این کار را انجام می دهد، متخلف است.

این مقام مسوول دانشگاه علوم پزشکی شیراز اضافه می کند: متاسفانه قلیان یک جوری هم در جامعه راه افتاده که مردم فکر می کنند ضرر آن خیلی کمتر از سیگار است و به نوعی در مورد آن قبح زدایی شده است .

قنبریان تصریح می کند: بطور مثال یک نوجوان 12، 13 ساله  خیلی راحت در جمع خانواده و در تفریح ها قلیان می کشد و از آنجا که  دخانیات دورازه ورود به مواد مخدر است زنگ خطر آن باید جدی گرفته شود.

 او می گوید: از سوی دیگر، عوارض جبران ناپذیر آن بر سلامت هم باید مورد توجه قرار بگیرد، دود قلیان مرطوب است و جذب مواد مضرآن به علت اینکه محیط مرطوب است از طریق ریه راحت تر صورت می گیرد. همچنین زغالی که در قلیان استفاده می شود ماده خطرناکی تحت عنوان قطران را متصاعد و وارد ریه می کند که سرطان زایی آن 100 درصد تایید شده است.

این مقام مسوول دانشگاه علوم پزشکی شیراز اضافه می کند: ضرر مصرف یک سر قلیان برابر با 40 نخ سیگار است، در حالیکه بسیاری از افراد تصور می کنند قلیان مضر نیست و یا ضرر آن کمتر از سیگار است و با این دید بدون ملاحظه و بی رویه اقدام به کشیدن آن حتی به صورت خانوادگی می کنند.

 او می گوید: در حالیکه باکتری و  قارچ های مختلفی به دلیل مرطوب بودن در آن محیط رشد می کند و اینکه چند نفر  به قلیان دهن می زنند منبعی می شود در انتقال ویروس و انواع میکروب . برخی از افراد در دوران کرونا از این طریق به کرونا مبتلا و فوت شدند. رییس گروه سلامت محیط دانشگاه علوم پزشکی شیراز در ادامه با اشاره به ربط دادن بحث قلیان توسط برخی به مقوله گردشگری این امر را نامطلوب می داند و می گوید: متاسفانه برخی که مباحث گردشگری را دنبال می کنند  با این(قلیان) مشکلی ندارند و حتی  آن را  به سنت ایرانی ربطش می دهند و این اصلا درست نیست و قلیان به هیچ وجه جزو سنت ایرانی نیست و جایگاهی در میراث قبلی ما ندارد و برخی آن را  به  دروغ به عنوان سنت ایرانی دارند غالب می کنند؛  تا مصرف قلیان را در اماکن گردشگری عادی جلوه داده، ترویج دهند و مشتری جلب کنند.

قنبریان اضافه می کند: اما معتقدم نباید به هر قیمتی به بحث درآمد زایی در این حوزه بپردازیم، وقتی هزینه های هنگفت درمانی ناشی از مشکلات ریوی، سرطان ریه، زبان، لثه و گلو پشت آن است.