دهخدا تحت تاثیر ملا نصرالدین...

 بهمن پگاه راد-«خبرجنوب»/ ادوارد براون مستشرق و طبیب نام آور انگلیسی علاقه مند به تاریخ و ادبیات مشرق به ویژه ایران بوده است. وی تأثیر عمیقی بر مطالعات ایران‌شناسی و فرهنگ ایران داشت. او با تألیف کتاب‌هایی مانند تاریخ ادبیات ایران و انقلاب مشروطیت ایران نقش مهمی در معرفی تاریخ، ادبیات و فرهنگ ایران به جهان ایفا کرد.

یکی از مهم‌ترین تأثیرات براون، تغییر روش تاریخ‌نگاری ادبی در ایران بود. پیش از او، تاریخ‌نگاری ادبی بیشتر مبتنی بر روایت‌های شخصی و سبک رجالی بود، اما براون با استفاده از روش‌های علمی و مستند، رویکرد جدیدی را معرفی کرد که بعدها مورد توجه پژوهشگران ایرانی قرار گرفت.

او همچنین در شناساندن جنبش مشروطه ایران به غرب نقش داشت و با نوشته‌های خود، توجه جهانیان را به تحولات سیاسی و اجتماعی ایران جلب کرد.

مطلب زیر یکی از تحقیقات ادوارد براون، به ترجمه محمد عباسی است که از کتاب تاریخ مطبوعات و ادبیات ایران در دوره مشروطیت، انتخاب کرده ام.

 مطبوعات انتقادی استهزایی در دوره مشروطیت

در دوران مشروطیت روزنامه ها و مجلات استهزایی و فکاهی تنوع و کثرت پیداکرد، از قبیل: کشکول، تنبيه، حشرات الارض، بهلول، شیدا، شیخ چغندر و دیگری ها.

از این نشریه ها اولی، سومی و چهارمی خوشمزه، ظریف و قابل مطالعه بود. در این رشته از مطبوعات بخش استهزایی و انتقادی صوراسرافیل که تحت عنوان چرند و پرند انتشار می یافت، مقام اول را حایز است و خوب است در این جا متذکر شویم مجله ملانصرالدین که به سال ۱۳۲۴ هجری قمری مطابق با سال های ۱۹۰۶ و ١٩٠٧ میلادی در تفلیس به زبان ترکی آذربایجانی به مدیریت میرزا جلیل محمد قلی زاده نخجوانی یک شخصیت كاملا آشنا با آداب و عادات ایرانیان، شروع به انتشار کرد، یکی از بهترین و پرسود ترین مطبوعات فکاهی، انتقادی بوده است. این مجله فى الحقيقه در مشرق زمین عدیم النظیر بوده و چون در موضوعات و مسائل ایران نیز وارد بحث می شده، تأثیر تاریخی مهمی در ایالات و ولایات ایرانی در سرحدات قفقازیه و حتی خود تهران داشته است، چنان که ستون چرند و پرند مجله صور اسرافیل کاملا تحت تأثیر، الهام و سبک و شیوه ملانصرالدین نگاشته شده و نویسنده آن میرزا علی اکبرخان قزوینی معروف به «دخو» یا دهخدا، با زبان آذربایجانی آشنا بوده است.