از کار افتادن گسترده استارلینک در ایران

در ژانویه ۲۰۲۶، گزارش‌هایی مبنی بر از کار افتادن حدود ۴۰ هزار پایانه استارلینک در ایران منتشر شد. این اتفاق که همزمان با اختلال گسترده اینترنت جهانی در کشور رخ داد، سوالات فنی و امنیتی مهمی را ایجاد کرده است. تحلیل‌ها نشان می‌دهد که این اختلال ناشی از ترکیبی از حملات جنگ الکترونیک، فریب GPS و ابزارهای نرم‌افزاری بوده است، نه تخریب فیزیکی ماهواره‌ها.

ساختار و آسیب‌پذیری استارلینک

استارلینک با هزاران ماهواره در ارتفاع تقریبی ۵۵۰ کیلومتری زمین، اینترنت پهن‌باند با تاخیر بسیار کم و سرعت بالا ارائه می‌دهد. پایانه‌های زمینی آن مجهز به آنتن آرایه فازی (Phased Array) هستند که برای جهت‌دهی دقیق به ماهواره‌ها به سیگنال GPS و زمان‌بندی نانوثانیه‌ای وابسته‌اند.
این وابستگی، نخستین نقطه ضعف شبکه است: اگر GPS دستکاری شود، دیش نمی‌تواند ماهواره صحیح را پیدا کند و ارتباط قطع می‌شود.

سناریوی چندلایه اختلال

تحلیلگران معتقدند از یک «زنجیره الکترونی» سه‌لایه برای از کار انداختن پایانه‌ها استفاده شده است:

1. فریب GPS (GPS Spoofing)
   سیگنال‌های جعلی با قدرت بالا، موقعیت پایانه‌ها را نادرست نشان می‌دهند و باعث می‌شوند آنتن‌ها پرتو خود را به سمت آسمان خالی هدایت کنند.

2. پارازیت و اشباع باند Ku/Ka
   جمرهای زمینی می‌توانند نویز سفید ایجاد کنند و سیگنال ماهواره‌ای را از فاصله‌های چند کیلومتری خنثی کنند.

3. بهره‌برداری از آسیب‌پذیری نرم‌افزاری
   در برخی پایانه‌ها، دستورات مخرب می‌توانند مودم را کرش دهند و تنها با قطع و وصل برق دستگاه بازگردد.

سابقه جهانی

• در اوکراین، روسیه با سامانه‌های جنگ الکترونیک، ارتباط استارلینک در خطوط مقدم را موقتا مختل کرده بود.

• اسپیس‌ایکس نیز در اکتبر ۲۰۲۵ بیش از ۲۵۰۰ پایانه را در مرز میانمار و تایلند به دلایل امنیتی غیرفعال کرد.

• بزرگترین ضربه فنی تا کنون ناشی از طوفان خورشیدی ۲۰۲۲ بود که باعث از کار افتادن موقت ماهواره‌ها شد، اما پایانه‌های زمینی آسیب ندیدند.

عدد ۴۰ هزار پایانه چقدر واقعی است؟

تخمین‌ها نشان می‌دهد ایران حدود ۳۰ تا ۵۰ هزار پایانه فعال دارد. بنابراین، از کار افتادن ۴۰ هزار پایانه به معنای قطع عملیاتی ۸۰ تا ۹۰ درصد شبکه است. گزارش‌های ترافیکی نیز کاهش شدید اتصال استارلینک را در دی‌ماه ۱۴۰۴ تأیید می‌کنند.