احیای تالاب‌ها در سایه چالش‌ها

مرجان دهقانی- «خبرجنوب»/  در روز جهانی تالاب‌ها، مدیرکل حفاظت محیط زیست فارس با تشریح اقدامات انجام‌شده و برنامه‌های آتی، بر لزوم همگرایی تمام دستگاه‌ها و مشارکت جوامع محلی برای نجات تالاب‌های این استان تأکید کرد.

لیلا تاجگردون در نشستی خبری که به مناسبت این روز برگزار شد، از تصویب «نقشه راه احیای تالاب بختگان» در ستاد ملی، خلع ید از هزاران هکتار اراضی تصرف‌شده در تالاب‌ها، پایش آنلاین چهار تالاب و رهاسازی حقابه تاریخی بختگان به عنوان مهم‌ترین دستاوردهای یک سال گذشته نام برد. وی با اشاره به چالش‌های پیش ‌رو، تعارضات انسانی و مداخلات غیراصولی را دلیل اصلی تخریب این اکوسیستم‌های حیاتی خواند و خواستار اقدام جدی دستگاه‌های متولی برای ساماندهی چاه‌های آب و کنترل ورود فاضلاب شد.

وی با بیان اینکه نخستین اقدام مهم، تدوین سند و نقشه راه احیای تالاب بختگان بود، اظهار داشت: این سند با مشارکت دانشگاه شیراز و دستگاه های اجرایی در ستاد احیای تالاب های کشور مصوب شده و به زودی به دستگاه های مرتبط ابلاغ خواهد شد.

مدیرکل محیط زیست فارس با اشاره به اقدام حاکمیتی دیگر گفت: در سال جاری، سند تالاب های پریشان و ارژن به نام سازمان حفاظت محیط زیست صادر شد که اقدامی در جهت صیانت از حقوق بیت المال است و بر اساس دستور معاونت ریاست جمهوری انجام گرفته است. ثبت باقی تالاب ها نیز انشاالله به همین ترتیب ادامه خواهد یافت.

تاجگردون به اقدامات قضایی و صیانت از عرصه های تالابی اشاره کرد و گفت: در تالاب هفت برم از بیش از ۱۲ هزار متر مربع اراضی متصرفه خلع ید شد و در تالاب بختگان نیز حکم خلع ید و قلع و قمع بیش از ۳۳۰ هزار متر مربع از اراضی تالابی که به صورت غیرقانونی تصرف شده بود، صادر و اجرایی شد.

وی علامت گذاری، نصب تابلو و بنچمارک در حریم تالاب ها را از دیگر اقدامات برشمرد و افزود: این کار برای پنج تالاب در حال انجام است. تاکنون در تالاب مهارلو ۸۷ بنچمارک نصب شده و برای تالاب های تشک و بختگان نیز تابلوها نصب شده است. نصب تابلو برای تالاب های پریشان، هفت برم و ارژن نیز در دست اقدام است.

مدیرکل محیط زیست فارس با اشاره به راه اندازی سامانه پایش آنلاین گفت: با اعتباری حدود ۲۲ میلیارد ریال، دوربین های پایش آنلاین در چهار تالاب پریشان، مهارلو، بختگان و هفت برم نصب شده که امکان رصد روزانه و پایش مواردی مانند چرای غیرمجاز، تصرف و تخلیه پسماند را فراهم می کند.

وی با اشاره به رهاسازی حقابه تالاب بختگان در خرداد ماه تصریح کرد: با تلاش مجموعه اداره کل، جوامع محلی و تشکل ها، آب به بختگان رسید و موجب آبگیری حدود دو هزار هکتار از عرصه تالاب شد. این کار بسیار سخت و حاصل تلاش جمعی بود و از همه دست اندرکاران تشکر می کنم.

تاجگردون با بیان اینکه برنامه مدیریت زیست محیطی برای چند تالاب اصلی استان تدوین شده است، گفت: طرح های مطالعاتی برای تالاب های بختگان، تشک، پریشان، مهارلو و ارژن از سال ۱۳۹۵ آغاز شده و هماکنون برنامه مدیریت زیست محیطی آنها در شورای برنامه ریزی مصوب شده و در حال اجراست. برای ۱۴ تالاب استان نیز بودجه استانی مناسبی تاکنون تخصیص یافته و در سال آینده نیز تداوم خواهد داشت.

مدیرکل محیط زیست فارس با اشاره به تخصیص بودجه ویژه برای تالاب پریشان افزود: با توجه به اهمیت تالاب پریشان، یک ردیف بودجه بین المللی خاص حدود ۵۰ میلیارد تومانی برای آن در سال ۱۴۰۴ در نظر گرفته شده که در قالب یک پروژه چهارساله و در دو بخش «کشاورزی پایدار» و «معیشت های سازگار با اکوسیستم تالابی» در حال اجراست. هدف، ایجاد معیشت پایدار برای روستاییان و کاهش فشار بر بخش کشاورزی و مصرف آب است.

تاجگردون درباره وضعیت تالاب کمجان نیز توضیح داد: در آنجا با شکایاتی از سوی اهالی درباره برخی زمینهای اطراف تالاب مواجه هستیم. به آنها اعلام کرده ایم که باید مسیر قانونی را طی کنند و اگر حکم قضایی مبنی بر حقانیت آنها صادر شود، اقدام خواهد شد. خروجی نهایی هنوز به دست ما نرسیده است.

او با تحلیل کلی علل تخریب تالاب ها گفت: همه می دانیم تالابها به دلیل بهره برداری های ناپایدار، تعارضات انسانی و مداخلات بی ضابطه به این وضع دچار شده اند. علاوه بر تاثیر پدیده های جهانی مانند تغییرات اقلیمی و خشکسالی، مداخلات انسانی عامل اصلی است. به عنوان مثال، تالاب مهارلو اگرچه از طریق آبهای سطحی و رودخانه خشک آبگیری می شود، متأسفانه با ورود فاضلاب نیز مواجه است. این مسئله نشان می دهد دستگاه های متولی و ذی نفعان نتوانسته اند وظایف خود را به درستی انجام دهند و امروز تالاب های ما با معضلاتی مانند ورود فاضلاب دست به گریبان هستند.

وی در ادامه با اشاره به موضوع شوری تالاب مهارلو و نقش چاه های آب گفت: بحث شوری تالاب ها، به ویژه مهارلو، مستقیماً به مسئله چاه های کشاورزی (مجاز و غیرمجاز) در اطراف آنها برمی گردد. هر چاهی، آب را از بسترهای زیرزمینی می کشد و این برداشت، عاملی اصلی در افزایش شوری تالاب هاست. متولی اصلی مدیریت این چاه ها، سازمان آب منطقه ای است. پیشنهاد می کنم به مناسبت روز جهانی تالابها، با مدیرعامل آب منطقه ای نیز گفت گویی داشته باشید تا برنامه ایشان برای ساماندهی چاه های مجاز و پُرکردن چاه های غیرمجاز در حریم تالاب هایی مانند پریشان و مهارلو مشخص شود. قرار بود این چاه ها هوشمندسازی و کنترل شوند، اما من گزارش روشنی از نتیجه ندارم.

مدیرکل محیط زیست فارس سپس درباره پروژه های مورد مناقشه در اطراف تالاب (پارک ۵۸۰ هکتاری و تله کابین) توضیح داد: درباره پارک ۵۸۰ هکتاری که شهرداری پیگیر آن است، سال ۱۳۹۸ از ما استعلام شد. چون این پروژه مشمول ارزیابی زیست محیطی بود، اما گزارش ارزیابی ارائه و تکمیل نشد و در نتیجه هیچ مجوزی از محیط زیست برای آن صادر نگردید و متوقف ماند.

در مورد تله کابین، یک مجوز در سال ۱۳۹۸ صادر شده بود، زیرا تله کابین به عنوان یک پروژه خدماتی رده یک، مشمول ارزیابی زیست محیطی نمی شد. اما با توجه به دغدغه تشکل ها، خبرنگاران و جوامع محلی، در سال گذشته از شهرداری خواستیم تا برای همان تله کابین نیز گزارش ارزیابی ارائه دهد. علی رغم عدم شمول قانونی، این گزارش ارائه شد و کارشناسان ما با مشارکت تشکل ها آن را بررسی و مواردی را اصلاح کردند. در نهایت، با رعایت فاصله ۱۶۰۰ متری از حریم آب منطقه ای و اخذ موافقت کتبی از آب منطق ایی و آبفا شیراز (در مورد سیستم تصفیه فاضلاب) و همچنین پس از جلسه با دادستانی و ارائه گزارش، موافقت محیط زیست با خود تله کابین به صورت مشروط اعلام شد. البته موافقت منابع طبیعی هنوز به صورت مکتوب ابلاغ نشده است.

وی درباره پروژه آکواریوم  نیزگفت: پروژه آکواریوم در هیچ یک از ضوابط و رده بندی ای فعلی ما تعریف و جایگاهی ندارد و اساساً استعلام مشخصی هم برای آن دریافت نکرده ایم. اما به دلیل حساسیت موضوع و گونه هایی که قرار است در آن نگهداری شوند (که ظاهراً از گونه های خلیج فارس هستند)، از شهرداری خواسته ایم اطلاعات کامل گونه ها را ارسال کند. این اطلاعات دریافت شده و در حال بررسی است تا تصمیم لازم اتخاذ شود.

وی در ادامه با اشاره به منطقه حفاظت شده تنگ سرخ گفت: در این منطقه یازده هزار هکتار از منابع طبیعی تحویل گرفته شده و موضوع اصلی، حفاظت از آن است. امیدواریم با انعقاد تفاهمنامه و انجام حفاظت مشارکتی با جوامع محلی و تشکل ها، بتوانیم از این منطقه که به نوعی ورودی هوای سالم شهر شیراز نیز محسوب می شود، به خوبی صیانت کنیم.

تاجگردون به موضوع تصفیه‌خانه فاضلاب اشاره کرد و گفت: تصفیه‌خانه شماره یک در حال فعالیت است و خروجی آن به‌صورت آنلاین پایش و نمونه‌برداری می‌شود. بخشی از فاضلاب ورودی تصفیه می‌شود، اما واقعیت این است که ظرفیت فعلی تصفیه‌خانه پاسخگوی حجم ورودی فاضلاب نیست و احتمال می‌رود بخشی از فاضلاب به‌طور کامل تصفیه نشود. این موضوع به‌صورت جدی در دستور کار محیط‌زیست قرار دارد و پیگیری‌های قضایی در این زمینه آغاز شده و همچنان ادامه دارد.

مدیرکل حفاظت محیط‌زیست فارس افزود: شرکت آب و فاضلاب نیز این مسئله را پذیرفته و اعلام کرده برای رفع کامل مشکل، نیاز به تأمین اعتباری بسیار سنگین، در حدود بیش از هزار میلیارد تومان، وجود دارد.

در حاشیه بازدید از تالاب مهارلو، گروهی از دانش‌آموزان هم به مناسبت این روز حضور داشتند و دغدغه‌های خود را درباره محیط زیست بیان کردند. یکی از آنان به نمایندگی از دیگران گفت   ما به خاطر موفقیت در امتحانات و به عنوان گروهی ازدانش آموزان  مدارس انتخاب و به بازدید از تالاب دعوت شدیم. محیط‌ زیست برای ما مهم است اما متاسفانه  ما می‌بینیم که برخی افراد زباله می‌ریزند و محیط زیست را آلوده می کنند.