جای خالی پیوست های فرهنگی و هنری در متروی شیراز

رئیس سازمان حمل‌ونقل ریلی شهرداری شیراز: در گذشته رویداد‌هایی مانند متروکتاب، کتاب‌های تک‌صفحه‌ای و نمایشگاه های عکس و کاریکاتور برگزار شده اما این اقدامات  پاسخگوی نیاز‌های فرهنگی شهری مانند شیراز نیست

غیاث ملک حسینی-«خبرجنوب»/ ایستگاه های قطار شهری از جمله فضاهایی هستند که اگر چه در سطح زمین قرار ندارند اما به دلیل میزبانی از حجم قابل توجهی از جمعیت می توانند بستر و فضایی برای برپایی رویدادهای فرهنگی و هنری کوتاه مدت باشند به عنوان مثال زمان انتظار مسافران برای رسیدن خط یک قطار شهری شیراز ممکن است تا 15 دقیقه طول بکشد، این زمان در خط دو البته 40 دقیقه است،

بنابراین می توان برنامه ها و رویدادهای فرهنگی و هنری را تعریف کرد که مسافران در طول زمان انتظار خود از آنها بهره مند شوند. این موضوع پیش از این با برگزاری برخی نمایشگاه های عکس، کاریکاتور و یا اجرای طرح های کتابخوانی تجربه شده اما متولیان حمل و نقل ریلی شیراز خود براین موضوع اذعان دارند که این گونه برنامه ها با توجه به ظرفیت های شهر شیراز پاسخگوی نیازهای فرهنگی شهروندان نیست و ضرورت دارد پیوست های فرهنگی و هنری عمیق تر و دقیق تری برای زیرساخت های حمل و نقل ریلی در شیراز پیش بینی شود.

در همین راستا به نظر می رسد پیش بینی فضاهایی برای  راه اندازی کتابخانه های صوتی، پخش موسیقی های فاخر، معرفی مفاخر و... خالی از لطف نباشد.

نیم نگاهی به برخی شبکه‌های متروی دیگر شهرهای جهان نیز نشان می دهد این ایستگاه ها به گالری های هنری تبدیل شده اند و روزانه روح هزاران شهروند را به دنیای هنر و معماری خاص خود پیوند می زنند. از جمله این ایستگاه ها می توان به ایستگاه های «دروازه طلایی» و «اوسوکورکی» در کی‌یف پایتخت اوکراین اشاره کرد. براساس گزارشی که در ایرنا منتشر شده، یکی از ایستگاه‌های سن‌پترزبورگ روسیه نیز به عنوان یکی از مجلل‌ترین ایستگاه‌های جهان شناخته می شود که سقف‌های بلند آن با سنگ مرمر، آثار هنری و لوستر تزیین شده‌اند. علاوه براین متروی مسکو، هم از حیث مقیاس و هم از حیث حس زیبایی شناختی تاثیرگذارترین و شگفت‌انگیزترین است. 

 ایستگاه دروازه طلایی در کی‌یف 

در کنار فضای داخلی ایستگاه‌ها که اغلب به قصر و موزه تشبیه می‌شود، بسیاری از این ایستگاه‌ها شامل دیوارنقش‌هایی منقش به تصویر زندگی در جماهیر شوروی است. این شبکه در حال حاضر بیش از ۲۰۰ ایستگاه دارد و شلوغ‌ترین راه‌آهن زیرزمینی در اروپاست.  از دیگر ایستگاه های معروف جهان می توان به متروی لیسبون پرتغال اشاره کرد. این مترو با بیش از ۵۰ ایستگاه، بزرگترین گالری هنری زیرزمینی این شهر به شمار می رود، به طوری که دیوارهای هر ایستگاه به بومی برای هنرمندان، طراحان و معماران تبدیل شده تا تاریخ و فرهنگ پرتغال را به تصویر بکشند.

 یکی از ایستگاه‌های مترو در لیسبون  

 متروی لندن نیز با ۱۵۰ سال قدمت، عنوان قدیمی‌ترین متروی جهان را در اختیار دارد. ایستگاه‌های جدیدتر این شهر طراحی‌های مدرن‌تری دارند و برخی از هنرمندان معروف استعداد خود را برای تزیین آنها به کار گرفته‌اند. متروی ناپل نیز که به عنوان یک پاتوق گردشگری شناخته شده، بخشی از موفقیت خود را مدیون پروژه ایستگاه‌های هنر است.

 این پروژه به هنرمندان معاصر این امتیاز را داد تا اختیار طراحی ایستگاه های مترو را در دست بگیرند. براین اساس بیش از ۱۸۰ اثر هنری از ۹۰ هنرمندان ایتالیایی و بین‌المللی در ایستگاه‌های شبکه متروی ناپل به نمایش گذاشته شده است به عنوان نمونه ایستگاه تولدو از این شبکه حمل و نقل شهری که معمولا به عنوان زیباترین ایستگاه زیرزمینی در اروپا انتخاب می‌شود، حالا به یک جاذبه گردشگری تبدیل شده است.

 ایستگاه های متروی استکهلم سوئد نیز از ویژگی های منحصر به فرد فرهنگی و هنری برخوردارند که اغلب به عنوان طولانی‌ترین گالری هنری جهان شناخته می‌شود. این ایستگاه‌ها در کنار هم یک اثر هنری ۱۶۱ کیلومتری را تشکیل می‌دهند. تقریبا تمام ایستگاه‌های این شبکه مترو، که هر کدام از دیگری خیره‌کننده‌تر است، به نقاشی‌ها، مجسمه‌ها، موزاییک‌ها، دیوارنقش‌ها و حکاکی‌هایی مزین شده‌ که توسط بیش از یک هزار هنرمند مختلف خلق شده‌اند.

به نظر می رسد توجه به این گونه تجربه های جهانی می تواند متروی شیراز را نیز در بلندمدت به یکی از متروهای منحصر به فرد ایران و حتی منطقه تبدیل کند چراکه احداث حداقل چهار مترو در این کلانشهر در دستور کار قرار دارد و خود ظرفیتی مناسب برای استفاده از توانمندی های فرهنگوران و هنرمندان این شهر است.

انجام مطالعات اولیه برای تدوین پیوست فرهنگی مترو

در همین ارتباط علی کلانتری، رئیس سازمان حمل‌ونقل ریلی شهرداری شیراز با اذعان براینکه در گذشته مترو را صرفاً به عنوان یک محل عبور و گذر نگاه می کردند گفت: شاید همین نگاه کلی باعث می شد تا برنامه ها و رویدادهای فرهنگی و هنری خاصی در مترو تعریف نشود. وی با بیان اینکه نگاه امروز مجموعه معاونت حمل و نقل به زیرساخت های شهری نگاهی متفاوت از گذشته و معتقد به تعریف رویداد در زیرساخت های شهری است، اظهارداشت: در این راستا ماموریت هایی به سازمان حمل و نقل ریلی ابلاغ شده تا فضای مترو از این حالت سرد و بی روح خارج و به یک فضای گرم و تعاملی تبدیل شود.

رئیس سازمان حمل‌ونقل ریلی شهرداری شیراز با اشاره به اینکه در گذشته رویدادهایی مانند متروکتاب، کتاب‌های تک‌صفحه‌ای و نمایشگاه های عکس و کاریکاتور برگزار شده، ابرازداشت: با این حال باید پذیرفت که این اقدامات پاسخگوی نیاز‌های فرهنگی کلانشهری مانند شیراز نیست.

کلانتری با تاکید براینکه برنامه های فرهنگی و مناسبت های مختلفی در پیش است که به مرور اجرایی خواهد شد، تصریح کرد: در همین ارتباط جلساتی با معاونت فرهنگی شهرداری و فعالان فرهنگی شیراز برگزار شد تا مطالعات اولیه برای تدوین پیوست فرهنگی مترو انجام شود.

وی با بیان اینکه مقرر شد این مطالعات ظرف یک ماه به سرانجام برسد، گفت: آنچه که برای ما مهم است این است که این پیوست در قالب و چارچوب رویدادها و برنامه های کلان مدیریت شهری تدون شود و به دنبال تعریف مسیر مستقلی نیستیم. به گفته رئیس سازمان حمل‌ونقل ریلی شهرداری شیراز، در این فرآیند معاونت فرهنگی شهرداری برای این سازمان برنامه ها و رویدادهایی را تعریف می کند و زیرساخت های مورد نیاز آن به مرور فراهم خواهدشد.

کلانتری با اشاره به اینکه در ایستگاه های مترو تابلوهای نقاشی پیش بینی و از ظرفیت هنرمندان استفاده خواهد شد ابرازداشت: علاوه براینها ظرف یک ماه آینده از بخشی از گالری های مترو برای معرفی و فروش صنایع دستی و لباس های محلی استفاده خواهد شد.

وی با اذعان براینکه خلأ پیوست فرهنگی در مترو وجود دارد بیان داشت: در همین راستا چشم اندازی برای ایجاد فضایی گرم و تعاملی در شهر زیرزمینی مترو وجود دارد تا هم از حضور دستفروش ها در مترو جلوگیری شود و هم فضا و فرصتی برای ارایه ظرفیت های بومی و محلی وجود داشته باشد.

رئیس سازمان حمل‌ونقل ریلی شهرداری شیراز با تاکید براینکه بی توجهی به ظرفیت های موجود و خلأ برنامه ها و رویدادهای فرهنگی و هنری می تواند زمینه بروز برخی ناهنجاری های اجتماعی را فراهم کند ابرازداشت: با این حال این نکته را نباید از یاد برد که سازمان حمل و نقل ریلی یک مجموعه فنی و تخصصی است و به همین دلیل از ایده ها و برنامه های فرهنگی و هنری قابل اجرا در مترو استقبال می کند.

کلانتری در ادامه سخنان خود گفت: تعریف کاربری های تجاری در ایستگاه های مترو باید متناسب با فرهنگ شهر شیراز باشد، بنابراین راه اندازی کسب و کارهایی مانند ذرت فروشی، اغذیه فروشی و یا عطر فروشی در ایستگاه های مترو مد نظر نیست. وی در پاسخ به پیشنهاد راه اندازی بخش کتاب های صوتی، پخش موسیقی فاخر و معرفی مفاخر در ایستگاه های مترو نیز گفت:  این پیشنهادها قابل بررسی هستند اما نباید فراموش کرد که فضای عملیاتی ایستگاه های مترو بسیار محدودند و بخشی از امکانات موجود نیز در راستای حفظ ایمنی مسافران باید مورد استفاده قرار گیرد.

به گفته رئیس سازمان حمل‌ونقل ریلی شهرداری شیراز، ایده‌هایی مانند کتابخانه صوتی، استفاده از کدهای QR برای دسترسی به محتوای فرهنگی، ارسال پیامک‌های اطلاع‌رسانی فرهنگی هنگام ورود به ایستگاه‌ها و معرفی مفاخر فرهنگی از ‌جمله پیشنهاد‌هایی است که در حال بررسی و پیگیری است.