وقتی نسل نو با حافظه مکتوب ایران پیوند می‌خورد

مرجان دهقانی-«خبرجنوب» / در حالی که پانزدهمین جشنواره نشریات دانشجویی و سومین جشنواره تولیدات رسانه‌ای دانشگاه پیام نور کشور با نام «زیتون» در شیراز به روزهای پایانی خود نزدیک می‌شد، برگزیدگان این جشنواره فرصتی یافتند تا در نخستین موزه بین‌المللی مطبوعات ایران، تجربه‌ای متفاوت از «سفر در زمان» را رقم بزنند.

این بازدید برای دانشجویانی که خود در صف اول تولید محتوای دانشجویی قرار دارند، نه تنها یک گردش علمی، بلکه مواجهه‌ای نزدیک با حافظه مکتوب ایران بود. تماشای نشریات قدیمی کشور و فارس، ورق زدن شماره‌های تاریخی و دیدن نخستین‌های عرصه خبر از جمله اولین نشریه ویژه بانوان با عنوان «خبربانوان» و ویژه‌نامه‌ سالروز آزادسازی خرمشهر، شور و اشتیاق خاصی در میان بازدیدکنندگان ایجاد کرد.

ارتباط نسل جدید با میراث طنز و کاریکاتور

یکی از بخش‌های پربازدید این موزه، تالار کاریکاتور بود؛ جایی که دانشجویان با آثار «گل‌آقا» مواجه شدند. با وجود اینکه سال‌هاست نشریات اختصاصی طنز و کاریکاتور به شکل گذشته منتشر نمی‌شوند، اما دانشجویان توانستند با این بخش از میراث مطبوعاتی کشور قرابت معنایی عمیقی برقرار کنند.

جشنواره «زیتون»؛ میدان رقابت برای ۲ هزار اثر

ابراهیم اژدری، دبیر علمی پانزدهمین جشنواره نشریات دانشجویی و سومین جشنواره تولیدات رسانه‌ای (زیتون)، در این رابطه گفت: شرکت‌کنندگان این رویداد، برگزیدگان سراسر کشور هستند که در ۳۷ رشته با هم به رقابت پرداختند.

وی افزود: در این دوره از فراخوان جشنواره، حدود ۲ هزار اثر دریافت کردیم که ۲۱ رشته به نشریات دانشجویی و ۱۶ رشته به حوزه رسانه اختصاص داشت. در حوزه رسانه، آثاری در قالب‌های تصویری همچون کلیپ، فیلم، تیزر و انیمیشن، و در حوزه صوتی شامل پادکست، گویندگی و اجرا مورد ارزیابی قرار گرفتند. همچنین در بخش گرافیک، آثاری مانند اینفوگرافی، طراحی پوستر و عکاسی داوری شد.

دبیر علمی پانزدهمین جشنواره نشریات دانشجویی ادامه داد: در بخش نشریات دانشجویی نیز علاوه بر انتخاب نشریات برتر، آثاری در رشته‌هایی چون تیتر، خبر، گزارش، یادداشت، مقاله مطبوعاتی، طنز و کاریکاتور، گرافیک و صفحه‌آرایی داوری شد.

اژدری خاطرنشان کرد: آثار ارسالی طی حدود سه ماه از سوی داوران بررسی شد و برگزیدگان از سراسر کشور برای حضور در آیین اختتامیه به شیراز آمدند. این دانشجویان سه روز مهمان شیراز بودند و مراسم پایانی جشنواره نیز در این شهر برگزار شد.

شبیه سفر در زمان بود

مهلا ذوقی، دانشجوی ترم چهارم و رتبه اول رشته علوم پایه در این جشنواره، پس از بازدید از موزه گفت: این بازدید برایم بسیار الهام‌بخش بود؛ تماشای تصاویری از گذشته که تاکنون ندیده بودم، واقعاً حسی شبیه سفر در زمان داشت.

او که علاقه خاصی به حوزه بین‌الملل دارد، افزود: بخش ترجمه اخبار به زبان‌های مختلف در این موزه برایم بسیار جذاب بود. اینکه خبرهای کشورمان در عرصه بین‌المللی منعکس شود، دغدغه‌ای است که دیدن این بخش در موزه، آن را برایم ملموس‌تر کرد.

این دانشجوی برگزیده در پایان خاطرنشان کرد: تجربه حضور در شیراز و دیدن این موزه که به همت اهالی رسانه برپا شده، تجربه‌ای ماندگار بود که نگاه مرا به اهمیت ماندگاری در کار رسانه تغییر داد.

تجربه‌ای به وسعت «سفر در زمان»

برای ستایش هاشم‌بیگی، دانشجوی ترم ششم روانشناسی و برگزیده رتبه اول بخش مقاله مطبوعاتی، این بازدید فراتر از یک رویداد معمول بود. او که علاقه وافری به مکان‌های تاریخی دارد، فضای موزه را این‌گونه توصیف می‌کند: وقتی وارد موزه شدم، همان حس غرق شدن در تاریخ را تجربه کردم؛ انگار در زمان سفر می‌کردم. دقت در تاریخ انتشار روزنامه‌ها، از ابتدا تا دهه‌های اخیر، برایم خیره‌کننده بود.

هاشم‌بیگی که خود صاحب‌امتیاز نشریه «هنر ذهن» است، با اشاره به اهمیت ملموس بودن رسانه می‌گوید: من به سختی با کتاب‌ها و فایل‌های مجازی ارتباط می‌گیرم. اما وقتی یک روزنامه کاغذی قدیمی را در دست گرفتم و بوی کاغذ کهنه را حس کردم، لذتی وصف‌ناشدنی به سراغم آمد.

این دانشجوی فعال، با اشاره به جذابیت تیترهای قدیمی و سبک گزارش‌نویسی دهه‌های گذشته، آن را برای خود که تجربه نویسندگی در خبرگزاری‌ها را دارد، الهام‌بخش دانست.

هاشم‌بیگی درباره فعالیت رسانه‌ای خود نیز می‌گوید: در نشریه "هنر ذهن"تلاش می‌کنیم روانشناسی را از حصار نظریه‌های خشک خارج کرده و در بطن زندگی واقعی بیاوریم. ذهن ما همچون کارگردانی است که بر بوم زندگی ما قلم می‌زند و ما می‌کوشیم مخاطب را با این واقعیت آشنا کنیم.

حکایت «سواد رسانه‌ای» از زبان یک برنده جشنواره

زینب خلف‌زاده، دانشجویی که در این دوره از جشنواره، رتبه‌های اول و دوم را در بخش نشریات و آثار برتر کسب کرده است، دیدگاه خود را این‌گونه شرح می‌دهد: با اینکه دانشگاهم تقریبا به پایان رسیده، اما سه دوره متوالی در جشنواره نشریات شرکت کردم و هر سه سال، هم در بخش نشریات و هم در بخش رویش، مقام کشوری به دست آوردم.

خلف‌زاده با بیان اینکه جشنواره به او کمک کرده تا درک عمیق‌تری از دنیای اطراف و نحوه شکل‌گیری اخبار پیدا کند، افزود: این جشنواره به من آموخت که هر خبری را به راحتی باور نکنم و به عنوان یک خبرنگار، سواد رسانه‌ای خود را ارتقا دهم.

او موزه مطبوعات شیراز را گرانبهاترین هدیه این بازدید می‌داند و با اشاره به اینکه این موزه را تنها موزه فعال در نوع خود در سطح جهان می‌شناسد، اظهار کرد: اینکه چنین مکانی در شیراز وجود دارد و من تا پیش از این از آن بی‌اطلاع بودم، برایم بسیار جالب و غرورآفرین بود. دیدن اسناد قدیمی و کتاب‌هایی که حتی اجازه دادند آن‌ها را لمس کنیم و با آن‌ها ارتباط برقرار کنیم، تجربه فوق‌العاده‌ای بود.

خلف‌زاده با تاکید بر اهمیت میراث مکتوب، این‌گونه به اهمیت کار خود و دیگر همکارانش اشاره کرد: روزنامه‌نگاری فقط نوشتن چند کلمه نیست؛ این نوشته‌ها به یادگار می‌مانند. همان‌طور که ما آثار گذشتگان را دیدیم، شاید روزی دیگران نیز آثار قلم ما را در آینده بخوانند.

«لمس خبر» و تماشای نام‌های ماندگار

آیدا رضاپسند، که برای سومین سال پیاپی مقام اول عکاسی را در این جشنواره کسب کرده، نگاهی متفاوت از طریق لنز دوربین و تجربه حسی خود به موزه دارد. او می‌گوید: بعد از مدت‌ها که در فضای مجازی غرق شده بودم، اینجا فرصتی یافتم تا دوباره "خبر" را لمس کنم. حس زنده بودن کاغذ و بوی آن، برایم بسیار زیبا بود. هرچه بیشتر قدم می‌زدم، بیشتر از آنچه در کشور داشتیم و نمی‌دانستیم، شگفت‌زده می‌شدم.

رضاپسند با اشاره به تخصص خود در حوزه تصویر، بخش اسامی و مسئولان نشریات را برایش بسیار ارزشمند دانست و افزود: دیدن نام سردبیران و مسئولانی که سال‌ها پیش فعالیت می‌کردند، برایم بسیار تاثیرگذار بود. آدم زمانی زندگی می‌کند که نامش را به یادگار ثبت کند. شاید ما روزنامه را بخوانیم اما بدانیم خبر از که بوده است، اما دیدن نام این افراد و تلاش‌هایشان برای نشریات محبوب، حس افتخار و قدرشناسی به من داد.

تلاقی زبان، هنر و تکنولوژی

در حالی که برخی از شکوه تاریخ شگفت‌زده شده بودند، مطهره خدری ، دانشجوی زبان و ادبیات انگلیسی و برگزیده رتبه اول نشریات حوزه موسیقی، نگاهی تخصصی‌تر به بخش‌های مختلف موزه داشت. او می‌گوید: بخش مربوط به نشریات به زبان‌های مختلف و به‌ویژه زبان انگلیسی، برای من بسیار جذاب بود. این بازدید فرصتی شد تا اطلاعاتم درباره پیشینه مطبوعات به طرز چشمگیری افزایش یابد.

از دستگاه‌های چاپ قدیمی تا هوش مصنوعی

در حالی که برخی در میان کاغذها و بوی تاریخ غرق بودند، فاطمه زکیان با نگاهی به آینده، به ابزارهای تولید خبر اشاره کرد: دیدن دستگاه‌های قدیمی چاپ که با آن‌ها تاریخ نوشته می‌شد، برایم بسیار جذاب بود. او که در حوزه هوش مصنوعی فعالیت می‌کند، پیشنهادی راهبردی برای آینده رسانه دارد: به فعالان حوزه هوش مصنوعی باید گفته شود که این فناوری را با اخبار و مطبوعات تلفیق کنند. اگر بتوانیم از هوش مصنوعی برای پوشش بهتر اخبار ایران و افزایش جذابیت محتوا استفاده کنیم، می‌توانیم تأثیرگذاری بسیار بیشتری داشته باشیم.

بسیاری از این دانشجویان که برای اولین بار پا به نخستین موزه بین‌المللی مطبوعات ایران می‌گذاشتند، از ناآگاهی خود نسبت به وجود چنین گنجینه‌ای در شیراز ابراز شگفتی کردند. بازدید از این موزه برای این نسل از فعالان رسانه، نه فقط تماشای اشیاء قدیمی، بلکه درک این نکته بود که «خبر»، با وجود تمام تغییرات تکنولوژیک، همچنان همان نبض تپنده تاریخ است.