غفلت از کودکان؛ شایع‌ترین نوع کودک‌آزاری در فارس

مرجان دهقانی-«خبرجنوب»/ کودک‌آزاری همیشه با کبودی، آثار ضرب‌وجرح یا نشانه‌های آشکار جسمی همراه نیست. گاهی کودکی که از نظر خوراک، پوشاک و تحصیل در وضعیت مناسبی قرار دارد، در محیط خانواده با تحقیر، مقایسه‌شدن یا محرومیت از محبت مواجه است. رفتارهایی که ممکن است اطرافیان آن‌ها را بخشی از تربیت کودک بدانند نه نوعی آزار. در فارس نیز بر اساس پرونده‌های اورژانس اجتماعی، غفلت و بی‌توجهی شایع‌ترین نوع کودک‌آزاری است آسیبی که در کنار انواع جسمی، روانی و جنسی، ضرورت توجه بیشتر به وضعیت کودکان و شیوه‌های فرزندپروری را نشان می‌دهد.

اعظم فرمانی، رئیس اداره اورژانس اجتماعی و پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی بهزیستی فارس، با اشاره به افزایش گزارش‌های کودک‌آزاری در سال‌های اخیر، تأکید کرد که هنوز نمی‌توان با اطمینان گفت این افزایش ناشی از بیشترشدن موارد کودک‌آزاری است یا به دلیل افزایش آگاهی مردم از خدمات اورژانس اجتماعی و گسترش مراکز ارائه‌دهنده این خدمات اتفاق افتاده است.

به گفته او، کودک‌آزاری از آسیب‌های اجتماعی با فراوانی بالا در پرونده‌های اورژانس اجتماعی است، اما آمارهای موجود لزوماً تمام ابعاد این آسیب را نشان نمی‌دهند. برای مشخص‌شدن میزان واقعی کودک‌آزاری در فارس و برآورد مواردی که گزارش نمی‌شوند، باید پژوهشی جامع درباره وضعیت کودکان در جامعه انجام شود.

غفلت از نیازهای اولیه تا عاطفی

فرمانی در تشریح انواع کودک‌آزاری گفت این آسیب در چهار دسته جسمی، جنسی، روانی و غفلت و مسامحه قرار می‌گیرد. کتک‌زدن، سوزاندن بدن و پرت‌کردن کودک از مصادیق آزار جسمی است درحالی‌که تحقیر، مقایسه‌کردن و طرد کودک یا تأمین‌نکردن نیازهای عاطفی او می‌تواند به آزار روانی منجر شود.

او بی‌توجهی به نیازهای کودک در زمینه‌هایی مانند تحصیل، خوراک، پوشاک و درمان را نیز از مصادیق غفلت و مسامحه دانست و تأکید کرد که بر اساس پرونده‌های اورژانس اجتماعی فارس، غفلت و بی‌توجهی شایع‌ترین نوع کودک‌آزاری است. پس از آن، آزار جسمی و سپس آزارهای روانی و جنسی قرار دارند.

با این حال، همه این موارد به یک اندازه شناسایی و گزارش نمی‌شوند. به گفته فرمانی، اورژانس اجتماعی با مداخله در بحران سروکار دارد و معمولاً موارد حاد و شدید کودک‌آزاری بیشتر به این مرکز ارجاع داده می‌شوند درحالی‌که موارد خفیف‌تر، به‌ویژه آزارهای روانی و کلامی، ممکن است از دید اطرافیان پنهان بمانند.

او توضیح داد که گاهی والدین نیازهای جسمی کودک را تأمین می‌کنند و او را به مدرسه می‌فرستند اما در ارتباط روزمره با او رفتارهایی مانند تحقیر و مقایسه دارند یا محبت کلامی لازم را ابراز نمی‌کنند. چنین رفتارهایی ممکن است از سوی معلمان یا مشاوران شناسایی شود و زمینه ارجاع خانواده به مراکز مشاوره را فراهم کند، اما لزوماً به اورژانس اجتماعی گزارش نمی‌شود.

چرا همه موارد گزارش نمی‌شوند؟

فرمانی با اشاره به اینکه ناآگاهی از خدمات اورژانس اجتماعی، ترس از واکنش والدین و تهدیدهای احتمالی و نشناختن مصادیق کودک‌آزاری از جمله دلایلی است می‌تواند مانع گزارش این موارد شود گفت:  برخی افراد تصور می‌کنند اگر والدین از روی عمد به کودک آسیب نرسانده باشند، رفتار آن‌ها کودک‌آزاری محسوب نمی‌شود.

 فرمانی در این باره توضیح داد که سهوی‌بودن رفتار یا ناآگاهی والدین لزوماً به معنای نبود کودک‌آزاری نیست از سوی دیگر، ممکن است برخی افراد ندانند برای گزارش چنین مواردی باید به کجا مراجعه کنند یا موضوع را به مراکزی اطلاع دهند که مستقیماً مسئول رسیدگی به آن نیستند.

 فرمانی با اشاره به قانون حمایت از اطفال و نوجوانان، بر اهمیت آگاهی مردم از مسیرهای گزارش‌دهی، از جمله بهزیستی و اورژانس اجتماعی، نیروی انتظامی و دستگاه قضایی تأکید کرد.

او همچنین یادآور شد که حتی برخی موارد شدید کودک‌آزاری نیز ممکن است به دلیل ناآگاهی مردم از خدمات اورژانس اجتماعی یا ارجاع به مراکز دیگر، در پرونده‌های این مرکز ثبت نشوند. به همین دلیل نمی‌توان آمار گزارش‌های دریافتی را معادل تمام موارد کودک‌آزاری در استان دانست.

در کنار دشواری شناسایی و گزارش کودک‌آزاری، برخی باورهای نادرست درباره تربیت فرزند نیز همچنان وجود دارند به گفته فرمانی، هنوز خانواده‌هایی هستند که تصور می‌کنند کودک باید کتک بخورد تا آب‌دیده شود یا تنبیه‌نشدن باعث لوس‌شدن او خواهد شد نگرش‌هایی که می‌توانند رفتارهای آسیب‌زا را در محیط خانواده توجیه کنند.

در مجموع، آنچه از توضیحات رئیس اداره اورژانس اجتماعی و پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی بهزیستی فارس برمی‌آید این است که شناخت کودک‌آزاری نباید تنها به مشاهده آثار ضرب‌وجرح محدود بماند. بی‌توجهی به نیازهای ضروری کودک، تحقیر و طرد عاطفی نیز می‌توانند از مصادیق این آسیب باشند مواردی که شناسایی آن‌ها به افزایش آگاهی خانواده‌ها، حساسیت اطرافیان و شناخت مسیرهای گزارش‌دهی نیاز دارد.