چاشتگاه ارسنجان؛ یادگار هخامنشی در دامنه کوه مهر نیازمند مرمت و حفاظت فوری

هخامنشیان در دامان کوه مهر، یادگارهای باستانی بسیاری از خود بر جای گذاشته‌اند و هر گوشه از این کوهستان دارای ارزش‌های تاریخی و آیینی کهن است.

ساخت مجموعه کاخ‌های تخت جمشید تا آرامگاه‌های شاهان پارسی، معابد و کتیبه‌ها و نقش نگاره‌های باستانی، کوه رحمت را به سایت موزه‌ای گسترده در سرزمین فارس تبدیل کرده که شاهکارهای متعدد حجاری و معماری را در دامنه خود جای داده است.

اما همین گستردگی و تعدد میراث باستانی، چالش‌هایی را هم برای حفاظت از این ٍار ایجاد کرده است.

یکی از آثار باستانی برجای مانده بر دامنه کوه مهر، «چاشتگاه» یا ایوان قدمگاه است که در روستای چاشت‌خوار در ۲۵ کیلومتری ارسنجان فارس واقع شده است؛ اثری سنگی شبیه با آرامگاه‌های هخامنشی که احتمالا کارکرد آیینی داشته و ۱۰ آذر ۱۳۵۴ با شماره ۱۲۱۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

چاشتگاه شامل ۲ ایوان سنگی است که بر روی کوه ساخته شده و در بالای ایوان بالاتر پنج حفره بزرگ کنده شده‌است و در جلوی خود یک استخر دارد؛ اگر چه کاربری ایوان قدمگاه ارسنجان در روزگار باستان، هنوز محل بحث باستان شناسان است؛ اما گفته می‌شود، این بنا ممکن است به عنوان مقبره یا مکانی برای نگهداری استخوان‌ها استفاده شده و بی ارتباط با تقدس عنصر آب در آیین ایرانی نیز نیست.

چاشتگاه در مواجهه با چالش حفاظت

این بنای باستانی طی سده‌های متعدد، در معرض آسیب‌های طبیعی و بویژه انسانی قرار گرفته و بخش‌هایی از آن تخریب یا مخدوش شده است؛ آسیب‌هایی که به گفته کارشناسان ممکن است از همان زمان هخامنشیان نیز آغاز شده باشد اما در برهه‌هایی از زمان شدت گرفته است.

برخی از آسیب‌های معاصر این بنای باستانی را به وضوح می‌تواند در قامت نوشته‌ها و رنگ‌ پاشی‌های امروز مشاهده کرده که چهره این دست‌کند هنرمندانه نیاکان هخامنشی را مخدوش کرده است.

آنچه پیدا است اینکه این میراث ملی ایران از حفاظت شایسته برخوردار نیست و هر روز در معرض آسیب‌های انسانی بیشتر و بیشتری قرار دارد که دوستداران میراث فرهنگی فارس را نگران کرده است.

واقعیتی که معاون میراث فرهنگی فارس نیز بر آن اذعان کرد و گفت: دور دستی و قرارگرفتن در دامنه کوه سبب شده تا امکان در زمان حاضر، امکان حفاظت الکترونیکی از این بنا وجود نداشته باشد و حفاظت فیزیکی آنچنانی نیز آن نمی‌شود.

قدمگاه باستانی، نیازمند همیاری در تخصیص اعتبار

معاون میراث فرهنگی اداره‌کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی فارس گفت: اعتبارات میراث فرهنگی از ۲ محل اعتباری تامین می‌شود؛ نخست اعتبارات استانی که براساس شاخص برنامه ریزی استان به شهرستان‌ها اختصاص می‌یابد و تخصیص آن در دست فرمانداری‌ها است و دیگر منابع ملی که اندک بوده و کفاف رسیدگی به میراث پرشمار فارس را نمی‌دهد.

صادق زارع با بیان اینکه هنوز اعتبارات ملی به ما ابلاغ نشده، ادامه داد: فرمانداران نیز با این استدلال که اولویت تخصیص اعتبارات با بهداشت، آب، راه و دیگر نیازهای مردم است، میراث فرهنگی و گردشگری را در اولویت تخصیص اعتبار قرار نمی‌دهند.

او با اشاره به پیگیری‌های مدیران شهرستانی میراث فرهنگی، گردشگری و شصنایع دستی فارس برای جذب اعتبار، گفت: انتظار است که فرمانداران و دیگر دستگاه‌های اجرایی مرتبط به حفاظت و مرمت میراث ملی خود توجه بیشتری داشته باشند.

معاون میراث فرهنگی اداره‌کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی فارس درباره اختصاص اعتبارات ملی به حفاظت و مرمت چاشتگاه ارسنجان نیز گفت: وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی مردادماه گذشته در سفر به پاسارگاد، ارسنجان و مرودشت، از این بنای باستانی نیز بازدید و وضعیت ان را بررسی کرد؛ بر اساس پیگیری‌های انجام شده، قرار است نیازهای اماکن سفرهای استانی وزیر، در اولویت اختصاص اعتبارات ملی قرار گیرند.

مرمت چاشتگاه، با کمک متخصصان مرمت سنگ پایگاه میراث جهانی تخت جمشید

با این حال، آنطور که زارع گفت، دولتمردان برای رسیدگی به این میراث باستانی فارس، دست روی دست نگذاشته و قرار است متخصصان مرمت سنگ پایگاه میراث جهانی تخت جمشید وارد عمل شوند.

معاون میراث فرهنگی اداره‌کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی فارس گفت: حفاظت و مرمت ایوان قدمگاه در دستور کار این میراث فرهنگی قرار دارد و علاوه بر این برنامه مرمتی، از چند جهت، در حال پیگیری برای جذب اعتبارات لازم برای حفاظت و مرمت این بنا در سال پیش رو هستیم.

ارسنجان در فاصله ۱۳۰ کیلومتری شرق شیراز قرار دارد.