یاوران عدالت دادگستری

مرجان دهقانی-«خبرجنوب»/ سال هاست که قضات برای صدور رأی در خصوص مسائل فنی و تخصصی، ازنظر کارشناسان بهره می برند تا بتوانند
به درستی و عادلانه قضاوت کنند و حق کسی هم در این بین ضایع نشود. در ایران با توجه به وجود این نیاز، حدود 86 سال است که کارشناسان رسمی در محاکم قضائی مختلف مشغول به کار هستند و قضات در اکثر پرونده ها پس از اعلام نظر کارشناس رسمی ،  حکم خود را اعلام می کنند. 
استیفای حقوق مردم، کمک به قضات در صدور آرای دقیق و مستند و حفظ حقوق بیت‌المال از جمله وظایف مهم یک کارشناس دادگستری است و این سه امر مهم زمانی قابل وصول است که گزارشهای کارشناسان مستدل، صریح، مستند و از بنیه علمی لازم برخوردار باشد. در ارتباط با چند و چون وظایف کانون کارشناسان دادگستری، اهمیت کار کارشناسی و... با محمد حسین دادخواه رئیس شورای عالی کارشناسان رسمی دادگستری کشور و رئیس کانون کارشناسان رسمی فارس به گفت و گو نشستیم که از نظرتان می گذرد. 
کار کارشناس از نظر شما چه میزانی اهمیت دارد؟
کارشناسان به‌اندازه قضات در رسیدگی‌ها دارای مسئولیت مدنی، کیفری و انتظامی هستند بنابراین لازم است از ابتدای ورود به حوزه کارشناسی مدنظر قرارگرفتن این مسئولیتهای سهگانه یکی از اولویتهای دوران فعالیت  آن ها قرار گیرد در واقع  کارشناسان متعهد و متخصص، بازوان توانمند قوه قضائیه هستند.
چه افرادی به کانون کارشناسان رسمی دادگستری مراجعه می کنند؟
مراجعه کنندگان به کانون کارشناسان رسمی دادگستری دو دسته هستند، یک دسته ارجاعات قضائی است که خود مراجع قضائی نسبت به تعیین کارشناس اقدام میکنند و عمدتاً قضات شعبات، تعیین کننده کارشناس هستند و کانون دخل و تصرفی در آن ندارد مگر اینکه مکاتبه ای صورت گرفته باشد که معمولا این مکاتبات به ندرت برای تعیین کارشناس در دادسراها و شورای حل اختلاف اتفاق میافتد.  دسته دیگر مراجعه کنندگان به کانون کارشناسان ارجاعات غیرقضائی است، به عنوان مثال اگر بانکها بخواهند به فردی تسهیلات بدهند بایستی ملکی در وثیقه یا در رهن بانک قرار بگیرد که برای این منظور بایستی کار کارشناسی صورت بگیرد یا اینکه دستگاهی بخواهد ملکی را خرید یا فروش کند که به این منظور مکاتبه و کار کارشناسی انجام می شود .
چند رشته کارشناسی وجود دارد؟ 
کارشناسی به نوعی به زندگی مردم گره خورده است. هر روز در جامعه موضوعات جدیدی پیش می آید که به طبع آن موضوعات جدید صلاحیت کارشناسی یا رشته جدید تعریف میکنیم. هم اکنون در کشور ۷۵ رشته کارشناسی داریم و پنج رشته هم جدیدا اضافه شده که در مجموع به هشتاد رشته رسیده است.
برای اینکه استیفای حق صورت بگیرد کارشناسان باید داری چه خصوصیاتی باشند ؟  
در کار کارشناسی با حق و حقوق مردم و حقوق بیت المال سروکار داریم، ضمن اینکه  قاضی در صدور رأی به ما اعتماد می کند اگرکارشناس نظر مناسبی ندهد به حق و حقوق مردم و بیت المال صدمه وارد می شود بنابراین در سالهای گذشته بهترین و سختگیرانه‌ترین اقدامات برای انتخاب کارشناس رسمی اعمال شده تا حق و حقوق مردم ضایع نشود البته متأسفانه در قانون تسهیل صدور مجوزهای کسب و کار مصوب سال 1400 این مهم رعایت نشده و افرادی با بنیه علمی بسیار پائین در آزمون پذیرفته شده اند که اقدامات لازم جهت اصلاح قانون در حال پیگیری می باشد.
در چه معاملاتی باید از حضور کارشناس استفاده شود؟
بر اساس قانون هرنوع معاملاتی که در دستگاههای دولتی صورت میگیرد الزاماً بایستی نظرکارشناس اخذ گردد مگر اینکه در قانون پیش بینی دیگری صورت گرفته باشد. طبق ماده ۱۸ قانون کارشناسان رسمی دادگستری در تمامی موارد رجوع به کارشناس لازم است به استثنای مواردی که در قوانین و مقررات جاری کشور به گونه دیگری برای وزارتخانه‌ها، مؤسسات دولتی، شرکتهای دولتی، نهادهای عمومی و سایردستگاههای دولتی که شمول قانون برآنها مستلزم ذکر نام میباشند تعیین تکلیف شده یا مواردی که تابع قوانین و مقررات خاص میباشد ، دستگاههای یاد شده این ماده، باید از وجود کارشناسان رسمی دادگستری استفاده نمایند.
اقدامات مثبتی که برای رفع مشکلات ایجاده شده بفرمایید
کار مثبتی که دولت انجام داده ابلاغ آئین ‏نامه نحوه تعیین کارشناس برای دستگاه‏های اجرایی است که سال گذشته ابلاغ و از امسال اجرایی شد و براین اساس سامانه سادا نوین راه اندازی و به سامانه 2020 لینک شده و براساس ماده 4 این آئین نامه مقام مجاز دستگاه اجرائی مکلف است پس از راه اندازی سامانه به منظور ارجاع امور به کارشناس یا هیأت کارشناسی صرفاً از سامانه استفاده کنند.اگرمردم از گزارش کارشناسی ناراضی باشند چه اقداماتی می توانند انجام دهند؟
طرفین دعوا در مراجع قضائی میتوانند به نظر کارشناس اعتراض بکنند.در این رابطه  دو حالت دارد یا میتوانند تقاضای نظریه تکمیلی از مرجع قضائی کنند یا  اعتراض کنند تا به هیأت بعدی ارجاع شود.
اینکه پذیرش بشود که به هیأت بعدی ارجاع بشود یا نشود به عهده قاضی است. زمانی که یکی از طرفین نسبت به نظریه کارشناس اعتراض داشته باشد، معمولا قضات می پذیرند و به هیأت سه نفره ارجاع می دهند؛ اگر درهیأت سه نفره به نتیجه نرسید به هیأت پنج نفره می رود. بعضاً برخی پرونده ها به هیأت های پانزده نفره هم ارجاع داده می شود.  پذیرش اینکه به هیأت بعدی ارجاع بشود یا نشود به عهده قاضی است. در موضوعات غیر قضائی باز فرصت اعتراض وجود دارد و پذیرش آن به عهده دستگاهی است که تقاضای انجام کارشناسی داده است.     
آیا  در امر کارشناسی از هوش مصنوعی هم بهره برده شده؟
امروزه باید با فن آوری های جدید و تغییر و تحولاتی که در سطح علمی صورت می گیرد همراه باشیم. اگربا تغییر و تحولات جهانی همراه نشویم دیگر نمیتوان به قافله رسید بنابراین استفاده از هوش مصنوعی به طور گسترده در جهان و در کشور ما مطرح است. شورای عالی کارشناسان رسمی دادگستری نیز توجه به هوش مصنوعی و هوشمندسازی را در دستور کار قرار داده برهمین اساس کارگروهی از 31 استان کشور از متخصص ترین افراد دانشگاهی که معمولا رشته آن ها هوش مصنوعی و آی تی است، تشکیل داده تا از آخرین تکنولوژی روز استفاده شود.
برای انتقال تجربه به افراد تازه کار چه برنامه ای دارید؟
در بعضی از کانون ها  از جمله فارس یک نشریه وجود دارد که عنوان آن در فارس دیدگاه کارشناس می باشد که از همکاران درخواست می گردد هر تجربه ای دارند مکتوب کنند و در اختیار کانونها قرار دهند  تا در این نشریه ها منعکس شود.
علاوه بر آن درهر رشته یک سری دورههای آموزشی درموضوعات متعدد برگزار میکنیم که برای این موضوع از کارشناسان با تجربه و قدیمی با سطح سواد کافی بهره میبریم. گردآوری تاریخ شفاهی کانونها اقدام دیگری است که به تازگی در دستور کار قرار گرفته که برای این منظور با پیشکسوتان رشتههای مختلف مصاحبه، پیاده سازی و چاپ میشود. 
اگر مشکلی در کانون استان ها وجود داشته باشد چگونه رفع می شود؟
خوشبختانه شورای عالی کارشناسان دادگستری هم به وظایف نظارتی هم به بحث سیاست گذاری که جزو وظایفش است  به طور جد ورود پیدا کرده است. درکانونها هم اگر مواردی و مطالبی وجود داشته باشد با همراهی هیأت مدیره آن استان مسائل و مشکلات را برطرف کنیم.
صحبت پایانی... 
بدون تردید صدور آرا در محاکم قضائی با بهره مندی از علم قاضی، مستندات قانونی و نظریههای کارشناسی قوام و اتقان یافته و برای یک کارشناس صدور نظر منصفانه و محققانه و برقراری عدالت در مسیر دادرسی  حائز اهمیت بوده و در واقع احقاق حق، یک کارشناس دادگستری را بیشتر به رسالت حرفهای خود نزدیک میکند