سفر به قلب تاریخ و طبیعت در نقش برجسته‌های تنگ «سولک» بهمئی کهگیلویه و بویراحمد

این روزهای بهاری سیر و سیاحت در منطقه باستانی نقش برجسته‌های تنگ «سولک» که در کنار دره‌ای سرسبز و پوشیده از درختان بلوط و سرو قرار دارد، تجربه سفری خیال انگیز در دل تاریخ و تمدن ایران زمین است.

این جاذبه تماشایی که در ۱۲ کیلومتری شمال شرقی شهر لیکک مرکز شهرستان بهمئی قرار دارد با وجود مسیر سنگفرش، وجود چشمه گوردک و سروهای زیبا فضایی برای آشنایی بیشتر با تمدن کهن ایران زمین فراهم کرده است.

برخی از پژوهشگران با اشاره به اینکه این محل محراب خدایان کهن و عبادتگاه اقوام الیمایی بود تاکید می‌کنند: به علت اینکه بسیاری از آثار باستانی کشف شده اشکانیان در شهرهای نسا، هاترا و پالمیر که خارج از مرزهای ایران امروزی قرار دارند، تنگ «سولک» اهمیت بسیار زیادی است.

از آنجا که حکومت اشکانیان ملوک الطوایفی و حکومت الیمائیان نیز یکی از قدرتمندترین حکومت‌های محلی سلسله اشکانی است این مکان به خوبی ویژگی‌های حکومت الیمایی دوره اشکانی را به تصویر می‌کشد، تعداد نقوش تنگ «سولک» ۴۰ نفرند و نقش برجسته‌های حیواناتی مانند اسب، شیر و پرندگان به چشم می‌خورد.

در این نقوش سلاح‌هایی مانند نیزه بلند، شمشیر، خنجر، گرز، تبرزین، چماق، کمان، تیر، ترکش و نقش پرچم گواهی بر تجهیزات جنگی این دوره تاریخ ایران زمین است کتیبه های تنگ «سولک» دارای خط و زبان آرامی است،سنگ‌نوشته‌ها و نقوش برای نخستین بار سال ۱۲۷۵هجری قمری در اواخر حکومت محمد شاه قاجار توسط بارون دوبد جهانگرد و دبیر اول سفارت روسیه شناسایی شد و سپس در سال ۱۳۲۲ هجری شمسی نیز از سوی سر اورل استین انگلیسی مورد بررسی قرار گرفت.

نام این تنگه به خاطر سروهای زیبا به تنگ «سولک» شهرت یافته ، اینجا ۱۳ نقش برجسته بر روی قطعه سنگ‌ها حجاری شده که به گفته باستان شناسان یادگاری از دوره الیمائی و اشکانی است،نقش برجسته‌های تنگ «سولک» که صحنه‌های گوناگونی از آیین‌های باشکوه باستانی، نمادهای دینی، رزم‌های سواره و پیاده نظام، تاجگذاری، تاج‌ستانی، گرفتن حلقه قدرت در حضور خدایان، شکار شاهی، تشریفات و خوش آمدگویی را در دل کوهستان به تصویر کشیده سندی بر تاریخ و تمدن کهن سرزمین ایران است.

در تنگ «سولک» حداقل چهار مجموعه نقش برجسته مشاهده می‌شود که یکی از سازه‌ها نقش ۲ نفر را در حال ایستاده حکاکی کرده است که هر ۲قبا و شلواری به سبک لباس‌های دوره اشکانی بر تن دارند،در نقشی دیگر در ردیف بالا از قسمت چپ ابتدا فردی روی تختی نشسته، در طرفین او اشخاصی ایستاده‌اند، در نقش وسط سواری به شیری حمله کرده و در بالای او کتیبه‌ای به خط پهلوی اشکانی دیده می‌شود.

مردی که با یک شیر در حال جنگ است و در طرف شمال غربی این تخته سنگ یک نفر روحانی در کنار آتشدانی ایستاده و روی طبقه زیرین این سکو کتیبه‌ای به خط پهلوی اشکانی مشاهده می‌شود، روی نمای شمالی آن نیز مجلسی در ۲طبقه نمایانده شده به طوری که در طبقه بالا مردی خوابیده و تاجی در دست دارد و روی دست چپ خود لمیده و در سمت چپ این شخص سه سرباز نیزه به دست دارند و در لابه لای آنان سه نوشته به زبان پهلوی اشکانی نوشته شده است.

به فاصله کمی در طرف شمال این تخته سنگ نقش برجسته دیگری دیده می‌شود که روی نمای جنوبی آن یک اسب سوار نشان داده شده، کمی دورتر یک تخته سنگ دیده می‌شود که روی آن نقاشی اشخاصی که در کنار آتشدان حکاکی شده،همچنین شاهزاده‌ای به صورت سواری مصور شده که شیری را می‌کُشد یا با دشمنی جنگ تن به تن می‌کند.

در جای دیگر شاهزاده‌ای دیده می‌شود که ایستاده و بزرگتر از اشخاص دیگر در صحنه است و شاهزاده‌ای را به تخت می‌نشاند و در برابر یک قربانگاه که به شکل تخته سنگ مخروطی شکل است و دیهیمی روی آن قرار دارد که به ستایش ایستاده است.

سپس در طرف چپ قربانگاه روی یک تخت که بر پایه سه عقاب قرار دارد، به طرز ایرانیان نشسته و دست راست خود را با حلقه مظهر قدرت به سوی ۲ تن از سران تابع خود گسترده کمی دورتر مجلسی است که در آن یک ایزد به شاهزاده‌ای مقام می‌بخشد و پس از آن صحنه جنگ یک شاه که بر اسبی سوار است و خود و زره بر تن دیده می‌شود که با نیزه خود به دشمن حمله می‌کند.

ارزش جهانی نقش برجسته‌های تنگ «سولک»

مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری کهگیلویه و بویراحمد گفت: نقوش برجسته تنگ «سولک» در این استان از آثار بسیار زیبا و منحصر به فرد است که سال ۱۳۱۶ به عنوان نخست میراث فرهنگی منطقه در فهرست آثار ملی ثبت شد.

مجتبی امیرحسینی با اشاره به اینکه این اثر که مراحل ابتدایی ثبت جهانی آن چند سال پیش انجام شده از نگاه پژوهشگران ارزش ثبت در میراث جهانی را دارد بیان کرد: سازمان میراث فرهنگی کشور پس از انجام بررسی‌های کارشناسی، قابلیت ثبت جهانی نقوش برجسته تنگ سولک بهمئی را تایید کرده است.

وی با بیان اینکه چندین طرح استحکام بخشی بر روی نقش برجسته‌های سنگ‌های تنگ «سولک» در سال‌های اخیر انجام شده است تصریح کرد: تنگ «سولک» افزون بر گردشگران می‌تواند مورد توجه پژوهشگران علاقه‌مند به حوزه‌های تاریخی و طبیعی نیز قرار گیرد.

امیرحسینی عنوان کرد: این منطقه که سالیانه مقصد هزاران ایرانگرد و جهانگرد است دارای یک کمپ گردشگری است که مسافران می‌توانند در آن چادر برپا کنند.

 تنگ ماغر با پوشش گیاهی و آب و هوای دلپذیر، دریاچه برم الوان با طبیعتی زیبا، منطقه تفریحی و کوهستانی کفش کنان در سواحل زیبای سد مارون، بارگاه زیارتی امامزادگان سید اسدالله و سید ابراهیم (ع) با آب و هوای مطبوع و بارگاه امامزاده بابااحمد (ع) با معماری دوره سلجوقی از دیگر جاذبه‌های گردشگری شهرستان بهمئی است.

شهرستان بهمئی به جز در مشرق که با شهرستان کهگیلویه در استان هم مرز است در شمال با باغملک، در جنوب با بهبهان، در غرب با رامهرمز و در جنوب غربی با امیدیه و آغاجاری در استان خوزستان هم مرز است.

این شهرستان با جمعیتی حدود ۳۸ هزار نفر به مرکزیت شهر لیکک در فاصله ۳۰۰ کیلومتری یاسوج مرکز کهگیلویه و بویراحمد واقع شده است.