دانه دانه تراژدی در سفره های چرتکه ای

فاطمه ایزدی - «خبرجنوب»/ حبوبات همیشه تکیه گاهی مطمئن در سفره های مردم بود. امروز اما دستمایه‌ای که زمانی جایگزین پروتئینیِ گوشت بود و با قیمتی مناسب، دغدغه تأمین وعده‌های غذایی را برای بسیاری از خانواده‌ها کاهش می‌داد به ورطه گرانی افتاده است. این روزها با تغییرات پی‌در‌پی در بازار، خرید حبوبات دیگر انتخابی آسان و بی‌دغدغه نیست و بسیاری از خانواده‌ها ناچارند دقیق‌تر حساب کنند و ببینند هر مقدار از این مواد غذایی، واقعا چه هزینه‌ای روی دستشان می‌گذارد.

برای نزدیک شدن به پاسخ این پرسش، یکی از کارکنان روزنامه «خبر» دست به تجربه‌ای ساده اما متفاوت زده است. او مجموعه‌ای از حبوبات را از فروشگاه پورکاظمی واقع در دروازه کازرون شیراز خریداری کرده و سپس با روشی دقیق و زمان‌بر، دانه‌های هر نمونه را در وزن ۱۰۰ گرم، یکی ‌یکی شمرده است. هدف از این کار، تبدیل قیمت‌های کلی به مقیاسی ملموس‌تر بود؛ اینکه بدانیم هر ۱۰۰ گرم از هر محصول چقدر هزینه دارد، در این مقدار چند دانه وجود دارد و در نهایت هر دانه از این حبوبات چه قیمتی پیدا می‌کند. این رویکرد تازه، داده‌هایی شفاف و قابل لمس ارائه می‌دهد تا بدانیم یک مشت ساده حبوبات چه بهایی دارد.

در این بررسی، لپه نخستین قلمی است که زیر ذره‌بین قرار گرفته است. قیمت ثبت‌شده نشان می‌دهد ۱۰۰ گرم لپه حدود ۲۶ هزار تومان تمام شده است؛ یعنی هر کیلو لپه نزدیک به ۲۶۰ هزار تومان. در همین مقدار ۱۰۰ گرمی، ۱۱۵۰ دانه لپه شمارش شده و نتیجه آن است که هر دانه لپه حدود ۲۳ تومان قیمت دارد.

در مورد لوبیا قرمز، قیمت ۱۰۰ گرم حدود ۳۰ هزار تومان ثبت شده که برابر است با ۳۰۰ هزار تومان برای هر کیلو. تعداد دانه‌های شمارش‌شده در وزن ۱۰۰ گرم ۴۳۹ دانه بوده و از اینجا می‌توان فهمید هر دانه لوبیا قرمز حدود ۶۹ تومان قیمت دارد.

برای لوبیا چیتی، عددها کمی بالاترند. ۱۰۰ گرم لوبیا چیتی ۴۰ هزار تومان قیمت داشته که این عدد یعنی ۴۰۰ هزار تومان برای هر کیلو. در این مقدار ۲۷۴ دانه چیتی وجود داشته و بنابراین قیمت هر دانه حدود ۱۴۶ تومان می‌شود.

عدس، یکی از پرمصرف‌ترین حبوبات ایرانی، حدود ۲۶ هزار تومان برای ۱۰۰ گرم قیمت داشته است و این یعنی ۲۶۰ هزار تومان برای هر کیلو. اما نکته جالب اینجاست که ۱۸۳۲ دانه عدس در این مقدار شمارش شده که بر اساس آن هر دانه عدس تنها ۱۵ تومان قیمت دارد.

در مورد نخود، قیمت ۱۰۰ گرم حدود ۳۰ هزار تومان بوده است که این یعنی ۳۰۰ هزار تومان برای یک کیلو نخود. تعداد دانه‌های شمارش ‌شده ۲۸۸ دانه بوده و قیمت هر دانه تقریباً ۱۰۵ تومان به دست می‌آید. در میان لوبیاها، لوبیا پلو با قیمت ۲۸ هزار تومان برای ۱۰۰ گرم، کیلویی ۲۸۰ هزار تومان است و ۵۶۹ دانه در ۱۰۰ گرم، قیمت هر دانه‌اش حدود ۵۰ تومان می‌شود. لوبیا سفید نیز با قیمت ۳۵ هزار تومان برای ۱۰۰ گرم معادل ۳۵۰ هزار تومان برای هر کیلو است و در این ماجرا ۴۶۳ دانه شمارش‌شده که قیمت هر دانه‌ای نزدیک به ۷۶ تومان دارد.

ماش یکی از ریزترین دانه‌هاست و همین ویژگی باعث شده در ۱۰۰ گرم ماش ۲۱۴۳ دانه شمرده شود. با قیمت ۲۳ هزار تومان برای این مقدار یعنی ۲۳۰ هزار تومان برای هر کیلو، قیمت هر دانه ماش حدود ۱۱ تومان محاسبه می‌شود.

در سوی دیگر طیف قیمتی، برخی اقلام فاصله قابل ‌توجهی با دیگر حبوبات دارند. برای نمونه، باقله لپه سبز با قیمت حدود ۷۵ هزار تومان برای هر ۱۰۰ گرم که معادل ۷۵۰ هزار تومان در هر کیلوگرم است در میان گران‌ترها قرار می‌گیرد. در بررسی انجام ‌شده، در این مقدار تنها ۱۲۵ دانه شمارش شده که این عدد نشان می‌دهد قیمت هر دانه از این محصول به حدود ۶۰۰ تومان می‌رسد.

 باقله لپه زرد هم با قیمت ۴۸ هزار تومان برای ۱۰۰ گرم معادل ۴۸۰ هزار تومان برای هر کیلو است و ۱۰۹ دانه در این مقدار، قیمتی نزدیک به ۴۴۱ تومان برای هر دانه پیدا کرده است.

در واقع هدف از شمارش این داده‌ها، فهم واقع‌بینانه‌تری از هزینه‌های واقعی مواد غذایی است؛ به‌ویژه در روزهایی که قدرت خرید بسیاری از مردم کاهش یافته و حتی خوراک‌های ساده هم جایگاه مهمی در بودجه خانواده‌ها پیدا کرده‌اند.

در هر حال می‌توان گفت وقتی قیمت‌ها در مقیاس هر دانه محاسبه می‌شود، تصویر تازه‌ای از بازار به دست می‌آید. تفاوت میان عدسی که هر دانه‌اش ۱۵ تومان است با باقله لپه سبزی که هر دانه‌اش نزدیک به ۶۰۰ تومان قیمت دارد، صرفاً یک عدد نیست بلکه نشانه تغییری است که در زندگی روزمره مردم رخ داده است.

این گزارش، روایتی است که از دل دانه‌های کوچک حبوبات برآمده و نشان می‌دهد که چرا امروز بسیاری از خانواده‌ها حتی برای تهیه همین مواد اولیه معمولی، ناچارند دقیق‌تر حساب‌ و کتاب کنند.