بهار نارنج شیراز؛ اسیر نگاه سنتی یا گمشده در زنجیره فرآوری

بوی بهار نارنج یکی از ناب‌ترین عطرهایی است که می‌توان آن را استشمام کرد؛ دختران جوان با شکوفه‌های سفید بهار نارنج، دستبندی زیبا می‌بافند و این عطر یکی از خاطره‌انگیزترین زیبایی‌های شیراز است.

پیاده‌روی در شهر و نم‌نم باران با بوی نارنج درآمیخته، خاطرات شیرینی است که با دیدن درخت نارنج به‌یکباره برای شیرازی‌ها تداعی می‌شود؛ این درخت همیشه‌بهار با فرهنگ شیرازی‌ها عجین شده است.

قدمتی به وسعت تاریخ؛ ۵۰۰ سال هم‌نشینی با شیرازی‌ها

این درخت با برکت، افزون بر میوه خوش‌طعم، شکوفه‌های زیبایی هم دارد که خواص متنوعی دارد؛ شکوفه‌های درخت نارنج را می‌توان به عنوان دمنوش برای آرامش قلب به کار برد و از بوی خوش آن برای تهیه اسانس و عطر استفاده کرد؛ شربت بهار نارنج و مربای بهار نارنج نیز جزئی از سفره سخاوتمندانه شیرازی‌ها و بهترین سوغاتی است که می‌شود از شیراز به خانه برد.

طعم عرق و شربت بهارنارنج معرکه است؛ اگر حتی یک بار هم این شربت و عرق را امتحان کنیم، هیچ‌گاه طعم بی‌نظیر آن از یادها فراموش نخواهد شد؛ بسیاری از گردشگران داخلی و حتی خارجی، بهارنارنج را به عنوان یکی از معروف‌ترین سوغات شیراز، به شهر یا کشورشان می‌برند.

باغ‌های دلگشا، جهان‌نما، قوام، ارگ کریم‌خانی، حافظیه و سعدیه، مأمن این بوی خوش در فصل بهار است و این مهم نشان از قدمت تاریخی این درخت محبوب دارد.

قدمت کشت درخت نارنج در فارس به ۵۰۰ سال می‌رسد؛ این درختان نارنج میراث ارزشمند فارس و شیراز هستند و برای مردم این خطه ارج و قرب ویژه‌ای دارد.

درخت همیشه‌سبزی که نباید بگذاریم جایش را بگیرند

نارنج شاید پرشمارترین درختی بوده که در شیراز یافت می‌شده است؛ درختی در میان بلوارها، حاشیه خیابان‌ها، میادین، در حیاط خانه‌ها و باغ‌ها دیده می‌شود و عجب اینکه این درخت همیشه‌سبز است؛ با شروع فصل بهار و باز شدن شکوفه‌های بهار نارنج، تمام فضای شهر پر می‌شود از رایحه خوش شکوفه، گویی که به تمام شهر عطر زده باشند.

برخی‌ها می‌گویند با آمدن گونه‌های مهاجم، تعداد درختان نارنج کمتر شده و بهار نارنج شیراز به محاق رفته است و امروز درختان کاج در معابر اصلی شیراز خودنمایی می‌کنند؛ آن‌ها معتقدند باید نمادهای این شهر احیا شوند.

معاون سازمان سیما، منظر و فضای سبز شهری شهرداری شیراز بیان کرد: کاشت درختان نارنج در پویش «بهار نارنج» سال ۱۴۰۳ کلید خورد و بیش از ۱۰۰ هزار اصله درخت نارنج در سطح شهر شیراز با همکاری شهروندان و شهرداری کاشته شد.

علیرضا دهقانی بیان کرد: در زمینه کاشت و نگهداری درخت نارنج، شیراز وضعیت مطلوبی دارد و حتی کاشت‌های جدید نیز انجام می‌شود؛ مرتباً این نوع درخت کاشته می‌شود.

معاون سازمان سیما، منظر و فضای سبز شهری شهرداری شیراز گفت: شهرداری شیراز با تمام توان پای کار است تا بافت درخت نارنج در این شهر حفظ شود؛ هر جایی از شهر، معابر و میادین که بافت مناسب برای کاشت داشته باشد، انتخاب و درخت نارنج کاشته می‌شود.

پدیده‌ای نوپدید که جان بهار نارنج شیراز را تهدید می‌کند

دهقانی گفت: متاسفانه در ۲ سال اخیر با پدیده‌ای مواجه شده‌ایم به نام فروش بهار نارنج؛ یعنی شهروندانی که این گل‌های زیبا را برای فروش می‌چینند.

وی تاکید کرد: شهر شیراز حدود ۱۵۰ هزار اصله درخت نارنج دارد که به دلیل وسعت زیاد، کنترل این امر تنها از دست شهرداری برنمی‌آید، هرچند شهرداری شیراز اقدامات کنترلی خوبی انجام داده و حتی در این زمینه فرهنگ‌سازی می‌کند.

وی ادامه داد: تلاش شده به مردم اطلاع‌رسانی کنیم که به این درختان نارنج آسیب نرسانند؛ حتی آموزش را از مدارس ابتدایی آغاز کرده‌ایم و کارشناسانی در خصوص حفظ درختان و فضای سبز به این مدارس فرستاده‌ایم.

بوی خوش برداشت بهار نارنج

مدیر باغبانی سازمان جهاد کشاورزی استان فارس نیز گفت: برداشت اقتصادی‌ترین و معطرترین محصول بهاری جنوب کشور آغاز شده است و امسال در مجموع ۱۳۵۹ هکتار از باغ‌های استان و فضای سبز شهرهایی مانند شیراز زیر پوشش برداشت بهار نارنج قرار دارد.

ابوالفضل زمانی اظهار کرد: عملیات برداشت بهار نارنج از ابتدای فروردین‌ماه آغاز شده است و تا پایان اردیبهشت‌ماه ادامه دارد؛ از این میزان سطح، حدود ۴۰۰ هکتار آن باغ‌های تجاری و مابقی باغ‌های گردشگری، سیاحتی و فضاهای سبز شهری هستند.

زمانی‌فرد با اشاره به پیش‌بینی تولید ۸۲۰ تن بهار نارنج تازه در سال جاری، ادامه داد: فارس همچنان رتبه نخست تولید نارنج در کشور را در اختیار دارد.

وی بیان کرد: بیشترین سطح زیرکشت در شهرستان‌های جهرم، خفر، کازرون و شیراز قرار دارد و این محصول پس از برداشت در تولید انواع عرقیات، مربا و نیز به صورت بهار نارنج خشک در بازار داخلی عرضه شده و در برخی سال‌ها به کشورهای حوزه خلیج فارس و کشورهای اروپایی نیز صادر می‌شود.

وی ادامه داد: وجود کیسه‌های ترشحی معطر در سلول‌های کاسبرگ گل نارنج سبب شده کیفیت و عطر بهار نارنج فارس در کشور بی‌رقیب باشد.

مدیر باغبانی سازمان جهاد کشاورزی استان فارس با تاکید بر اینکه درختان نارنج میراث ارزشمند فارس و شیراز هستند، توصیه کرد برداشت تنها با دست و بدون وارد کردن آسیب به شاخساره‌ها انجام شود تا اصالت و سلامت این سرمایه طبیعی حفظ گردد.

نگاه سنتی و خام‌فروشی بهار نارنج

زمانی‌فرد گفت: به دلیل اقلیم معتدل شیراز و پایین‌تر بودن رطوبت هوای شیراز نسبت به شمال کشور، بهار نارنج شیراز عطر بیشتر و کیفیت بالاتری نسبت به بهار نارنج شمال دارد؛ فواید بهار نارنج در درمان بسیاری از بیماری‌ها از جمله تقویت اعصاب، بهبود سیستم گوارش، تقویت سیستم ایمنی و کاهش فشار خون است.

وی افزود: تمام چرخه شامل خشک شدن گلبرگ بهار نارنج به صورت سنتی انجام می‌گیرد و هیچ واحد مستقلی وجود ندارد.

مدیر باغبانی سازمان جهاد کشاورزی استان فارس تاکید کرد: بنابراین از گلوگاه‌های تولید، بهار نارنج صنایع مستقل ندارد و پیشنهاد توسعهٔ صنایع مستقل در زمینه خشک کردن صنعتی و عصاره و عطر، همراه با رعایت نکات فنی، وجود دارد.

زمانی‌فرد عنوان کرد: ۶۳ واحد صنعتی عرق‌گیری با ظرفیت ۸۱ هزار و ۳۸۷ تن در استان فارس فعالیت می‌کند؛ با این حال واحد صنعتی مشخص و معینی به طور مجزا برای بهار نارنج اختصاص نیافته است و نیاز به توسعهٔ این حوزه در استان فارس وجود دارد.

وی ادامه داد: در واحدهای عرق‌گیری از بهارنارنج، انواع عرقیات و اسانس هم تولید می‌شود. هر یک کیلوگرم عرق از سه کیلوگرم بهار نارنج تولید می‌شود.

صادرات فرآورده‌های بهار نارنج به کشورهای حوزه خلیج فارس و کشورهای اروپایی

مدیر باغبانی سازمان جهاد کشاورزی استان فارس با اشاره به اینکه هر یک کیلوگرم عرق از سه کیلوگرم بهار نارنج تولید می‌شود، گفت: سالانه بخشی از فرآورده‌های بهار نارنج از جمله عرقیات و مربا به کشورهای حوزه خلیج فارس و کشورهای اروپایی صادر می‌شود، اما آن‌چنان قابل توجه نیست؛ اما این محصول سوغاتی است برای مسافران زیادی که به این شهر سفر می‌کنند و با خود می‌برند.

زمانی‌فرد بیان کرد: استان فارس بعد از مازندران، دومین استان تولیدکننده نارنج و بهار نارنج در کشور است.