وقتی هنر سلاح می‌شود

زینب دانشور- «خبر جنوب»/20 فروردین، روز هنر انقلاب اسلامی، یادآور نام و راه سید مرتضی آوینی است؛ هنرمندی که روایت را به میدان برد و نشان داد هنر می‌تواند فراتر از زیبایی‌شناسی، به ابزاری برای ثبت حقیقت و شکل‌دهی به ادراک عمومی تبدیل شود. امروز و در شرایطی که جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران به جز میدان نظامی در عرصه رسانه و افکار عمومی هم جریان دارد، نقش هنر و هنرمندان بیش از هر زمان دیگری اهمیت یافته است؛ نقشی که می‌تواند در تقویت انسجام اجتماعی، مقابله با روایت‌های تحریف‌شده و بازنمایی واقعیت‌های پیچیده جنگ تعیین‌کننده باشد.

در سال‌های دفاع مقدس، هنر به‌ویژه در قالب مستند، ادبیات و هنرهای تجسمی، توانست به زبان مشترک مردم برای درک و مواجهه با جنگ تبدیل شود. سید مرتضی آوینی با «روایت فتح» نشان داد که هنر، اگر به حقیقت نزدیک شود، می‌تواند نه‌تنها ثبت‌کننده وقایع بلکه شکل‌دهنده به حافظه تاریخی یک ملت باشد. این الگو امروز در شرایطی بازخوانی می‌شود که جنگ، ابعاد تازه‌ای یافته و «روایت» به یکی از اصلی‌ترین میدان‌های تقابل تبدیل شده است.

کارشناسان حوزه رسانه و فرهنگ معتقدند در عصر حاضر، جنگ‌ها پیش از آنکه در میدان نظامی تعیین تکلیف شوند، در میدان روایت و تصویرسازی معنا پیدا می‌کنند. شبکه‌های اجتماعی، رسانه‌های بین‌المللی و جریان‌های خبری، هر یک تلاش دارند با ارائه روایت خاص خود، افکار عمومی را جهت‌دهی کنند. در چنین فضایی، خلأ روایت‌های دقیق، عمیق و مبتنی بر واقعیت، می‌تواند به تحریف گسترده و شکل‌گیری برداشت‌های نادرست منجر شود.

در این میان، هنر به عنوان یک ابزار اثرگذار، ظرفیت بالایی برای ایجاد انسجام اجتماعی و تقویت همدلی دارد. یک فیلم، یک عکس، یک داستان یا حتی یک قطعه موسیقی می‌تواند تجربه‌ای مشترک میان افراد جامعه ایجاد کند و آن‌ها را حول یک درک واحد از واقعیت گرد هم آورد. این ویژگی، هنر را به یکی از مهم‌ترین ابزارها در مدیریت افکار عمومی در شرایط بحران تبدیل کرده است.

تفاوت اصلی هنر مؤثر با تولیدات سطحی در چنین شرایطی، در «کیفیت روایت» نهفته است. هنری که بتواند به لایه‌های انسانی جنگ بپردازد، رنج‌ها، امیدها و پیچیدگی‌های آن را نشان دهد، بیش از هر ابزار دیگری قابلیت ماندگاری و اثرگذاری دارد. در مقابل، رویکردهای شعاری و تک‌بعدی، نه‌تنها اثرگذاری لازم را ندارند بلکه می‌توانند به بی‌اعتمادی مخاطب نیز منجر شوند.

در همین راستا، مهدی رنجبر، مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی فارس، با اشاره به اهمیت نقش هنرمندان در شرایط کنونی، بر ضرورت حضور فعال و پیشگامانه آن‌ها در عرصه روایت تأکید کرده است. وی از هنرمندان خواسته با بهره‌گیری از ظرفیت‌های هنری خود، در بازنمایی واقعیت‌های جنگ و تقویت روحیه و همبستگی اجتماعی نقش‌آفرینی کنند.

استان فارس به عنوان یکی از قطب‌های مهم فرهنگی کشور، با برخورداری از جامعه گسترده‌ای از هنرمندان در حوزه‌های مختلف، ظرفیت قابل توجهی برای ایفای این نقش دارد. از سینماگران و مستندسازان گرفته تا نویسندگان، شاعران، عکاسان و هنرمندان تجسمی، هر یک می‌توانند سهمی در شکل‌دهی به روایت صحیح از تحولات جاری داشته باشند. این حضور، نه‌تنها به غنای فرهنگی جامعه کمک می‌کند، بلکه می‌تواند در برابر موج روایت‌های جهت‌دار و بعضاً مغرضانه، به ایجاد تعادل در فضای رسانه‌ای کمک کند.

از سوی دیگر، نقش نهادهای فرهنگی در حمایت از این جریان نیز حائز اهمیت است. ایجاد بسترهای تولید، حمایت از ایده‌های خلاق، تسهیل فرآیندهای اجرایی و اعتماد به هنرمندان، از جمله اقداماتی است که می‌تواند به شکل‌گیری یک جریان هنری پویا و اثرگذار منجر شود.