نمک‌گیری نخبگان برای ماندن در ایران

غیاث ملک‌حسینی-«خبرجنوب»/ مهاجرت نخبگان یکی از چالش هایی است که همه جوامع به نوعی با آن دست به گریبانند و از دست دادن حتا یک نخبه به معنای از دست دادن بخش قابل توجهی از منابع و سرمایه‌های یک کشور یا یک ملت محسوب می‌شود؛ با این حال برخی کارشناسان اعتقاد دارند که مهاجرت نخبگان تا یک حد و اندازه اش طبیعی محسوب می شود و نمی توان از رخ دادن آن جلوگیری کرد، به اعتقاد همین افراد زنگ خطر مهاجرت نخبگان وقتی به صدا در می آید که تعداد و سرعت مهاجرت نخبگان از حد معمول آن فراتر برود و بیم آن باشد که یک جامعه آینده روشن خود را قربانی کوچ نخبگانش ببیند. زنگ خطری که البته مدت‌‎هاست در کشور ما هم به صدا درآمده و تلاش‌هایی برای حفظ نخبگان به عنوان موتورهای محرک برای دستیابی به آینده روشن در جریان است. این تلاش ها به تفسیر برخی متولیان امر به نمک گیر کردن نخبگان هم تاویل و تفسیر می‌شود تا حدودی هم کارگر افتاده و زمینه حفظ و حتا بازگشت برخی نخبگان مهاجرت کرده را هم فراهم کرده است. آنگونه که مدیرعامل مجمع خیران نخبه‌پرور استان فارس در پاسخ به سوال خبرنگار «خبرجنوب» اعلام کرد تا کنون 104 نفر از نخبگان چمدان‌های خود را بسته و به هر بهانه ای خود را به دامان مام وطن رسانده اند؛ اما حفظ و بکارگیری آنها نیز چالش و دغدغه ای که رفع و رجوع آن تنها از عهده بنیاد و مجمع نخبگان برنمی اید و عزم جدی تر و هنر مدیران بالادستی را می طلبد وگرنه همین نخبگان بازگشته نیز دوباره رخت مهاجرت به تن می کنند و نفس کشیدن در اتمسفر غربت‌آلود کشورهای دیگر را به زیستن در کشور ایران ترجیح می‌دهند.

در همین ارتباط حبیب شریف، به برخی از اقدامات صورت گرفته برای جلوگیری از مهاجرت نخبگان اشاره و خاطرنشان کرد: در این خصوص برنامه هایی را در دستور کار داریم که به شکلی بتوانیم آنها را اصطلاحاً نمک‌گیر کنیم تا در ایران بمانند و به کار و یا تحصیل خود ادامه دهند.

وی با بیان اینکه تا حدودی می‌توان گفت این برنامه‌ها خوب و نتیجه بخش بوده؛ اظهارداشت: خوشبختانه در برخی موارد خود نخبگان برای همکاری در بخش های مختلف اعلام آمادگی کرده‌اند تا در کنار تحصیل به موضوعات آموزشی در مناطق محروم هم کمک کنند.

رییس بنیاد نخبگان فارس باقی ماندن و ادامه کار نخبگان در کشور را هنر بالادستی‌ها توصیف کرد و گفت: تلاش می‌کنیم از طریق بورسیه کردن یا حمایت در مقاطع پسادکتری به باقی ماندن نخبگان در کشور کمک کنیم.

شریف در ادامه با ذکر این توضیح که بخشی از مهاجرت نخبگان طبیعی است و به اصطلاح حد معمولی از آن قابل پذیرش است، گفت: البته از یک جایی به بعد تداوم و افزایش مهاجرت نخبگان خطرناک و چالش برانگیز می‌شود.

وی با تاکید براینکه مسئولان باید از ظرفیت نخبگان بیشتر استفاده کنند و آنها را مورد حمایت قرار دهند، تصریح کرد: رسانه ها نیز در زمینه معرفی و فرهنگسازی حمایت از نخبکان موثر هستند و می توانند پای کار بیایند.

رییس بنیاد نخبگان فارس در پاسخ به اینکه بنیاد برنامه یا راهبردی برای جذب نخبگان خارج از کشور هم دارد یا اینکه صرفاً برای جذب و نگهداشت نخبگان داخل تلاش می‌کند؛ ابرازداشت: خوشبختانه با تلاش‌های صورت گرفته زمینه بازگشت 104 نفر از نخبگان به کشور فراهم شده و آنها  در بخش های مختلف مشغول به کار شده اند، البته این واقعیت را هم باید مورد اشاره قرار داد که از این تعداد برخی به دلیل شرایط‌شان مجدداً مهاجرت کردند.

به گفته شریف، شرایط حضور این نخبگان اینگونه بود که اینها یک سال به صورت آزمایشی بیایند و با فراهم شدن شرایط استخدام شوند، اما برخی هم شرایط استخدام شان فراهم نشد و بازگشتند.

وی در پاسخ به اینکه برای جذب نخبگان غیرایرانی نیز آیا برنامه ای در دستور کار قرار دارد یا خیر، خاطرنشان کرد: در این خصوص دستور العملی وجود دارد اما خیلی روی آن کار نشده چراکه حضور این دسته از نخبگان عمدتاً موقتی است.

مدیرعامل مجمع خیران نخبه‌پرور استان فارس در همین ارتباط گفت: در حال حاضر برنامه‌هایی برای جذب نخبگان افغانستان، پاکستان، عراق، عمان و یمن در قالب بورسیه دانشجویان خارجی دنبال می شود.

شریف در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به اینکه حدود 8 سال از فعالیت مجمع خیران نخبه پرور فارس، می گذرد؛ ابرازداشت: این مجموعه برای حمایت از دانش آموزان و دانشجویان جوایز توانمندسازی و یا بورسیه‌های تحصیلی را در نظر گرفته که این امکان را فراهم می سازد تا دانش آموزان دارای استعدادهای برتر در زمینه هوش‌های ریاضی، علوم تجربی، کلامی، دینی، هنری، فضایی، ورزشی و اجتماعی در اقصی نقاط استان فارس  مورد حمایت قرار گیرند.

وی با بیان اینکه تاکنون حدود ۶۵ جایزه به نام نخبگان، دانشمندان، مشاهیر و افراد صاحب نام در حوزه‌های علمی، فرهنگی، اجتماعی و کارآفرینی تعریف شده؛اظهارداشت: از جمله این ها می توان به جایزه علمی و بورس تحصیلی پروفسور سید حبیب فیروزآبادی در زمینه شیمی آلی، جایزه علمی و بورس تحصیلی پروفسور علیرضا سپاسخواه در زمینه مهندسی آب، جایزه علمی و بورس تحصیلی استاد غلامرضا ذوالانواری در زمینه فرش و صنایع دستی، جایزه علمی و بورس تحصیلی پروفسور فریدون مهبودی در زمینه بیوتکنولوژی دارویی، جایزه علمی و بورس تحصیلی پروفسور محمدهادی ایمانیه در حوزه سلامت عمومی، جایزه علمی و بورس تحصیلی پروفسور علی نقی مصلح شیرازی در زمینه طرح کسب و کار، جایزه علمی و بورس تحصیلی پروفسور رضا ملک‌زاده در زمینه بیماری های گوارش و کبد، جایزه علمی و بورس تحصیلی پروفسور کرامت اله ایزدپناه در زمینه بیماری شناسی گیاهی، جایزه علمی و بورس تحصیلی پروفسور مرتضی خوشخوی زهتاب در علوم باغبانی، جایزه علمی و بورس تحصیلی پروفسور علی محمد هنجنی در زمینه قلب و عروق، جایزه علمی و بورس تحصیلی پروفسور داریوش مولا در زمینه مهندسی شیمی، جایزه علمی و بورس تحصیلی دکتر فرح پیرویان در زمینه قلب اطفال، جایزه علمی و بورس تحصیلی پروفسور عزت‌اله رئیسی در زمینه آب، جایزه علمی و بورس تحصیلی پروفسور عبدالوهاب البرزی در زمینه بیماری‌های عفونی، جایزه علمی و بورس تحصیلی شهید سرلشکر خلبان عباس دوران در زمینه هوانوردی نظامی و همچنین جایزه علمی و بورس تحصیلی دکتر حسین موحدان در زمینه بیماری خشکی چشم اشاره‌کرد.

وی از دیگر طرح های حمایتی این مجموعه را حمایت از دور‌ه های پسا دکتری عنوان کرد و ادامه داد: مجمع خیران نخبه‌پرور فارس همه ساله با هدف حمایت از دانش آموختگان برتر دوره دکتری دوره های تحقیقاتی پسادکتری را فراهم می نماید. 

به گفته شریف، در این دوره ها افراد با انجام تحقیقات کاربردی به حل و فصل مسائل و مشکلات جامعه می پردازند و فرصت مناسبی در اختیارشان قرار می گیرد تا در جهت اشتغال‌زایی تلاش نمایند.

وی در پایان سخنان خود با اشاره به اینکه تاکنون ۶۵ جایزه به نام بزرگان و نخبگان فارس تعریف شده است، گفت: برای هر کدام از این جوایز، یک کارگروه تخصصی در نظر گرفته شده است.

شریف با اشاره به اینکه مهلت فراخوان این جوایز تا آخر خردادماه امسال بود اما نهایتاً تا ۱۵ شهریورماه جاری تمدید شد، ابرازداشت: این مهلت 8 روز دیگر پایان می یابد.