نفس هایی که دود می شود!

مرجان دهقانی- «خبرجنوب»/ امروز، 10 خرداد ماه روز جهانی بدون دخانیات است.  شعار امسال سازمان جهانی بهداشت « پرده برداری از جذابیت ها؛ مقابله با اعتیاد به نیکوتین و دخانیات» نامگذاری شده است. شعاری که بر یک حقیقت تلخ انگشت می گذارد؛ صنایع دخانیات با بسته بندی های رنگارنگ، طعم های میوه ای و تبلیغات در فیلم ها و سریال ها همه حتی کودکان و نوجوانان را هدف گرفته است.

دخانیات سالانه جان بیش از ۸ میلیون نفر را در جهان می گیرد. ۱٫۲ میلیون نفر از آنها غیرسیگاری هایی هستند که در معرض دود دست دوم قرار گرفته اند. در ایران نیز بر اساس آخرین آمار مرکز سلامت محیط و کار وزارت بهداشت، حدود ۱۴ درصد جمعیت بالای ۱۵ سال مصرف کننده محصولات دخانی هستند؛ قلیان در سال های اخیر رکوردشکنی کرده و به زیر 15 سال رسیده است.

اما پشت این اعداد، انسان هایی با نفس های کوتاه، رویاهای نیمه تمام و گاهی اراده هایی برای رهایی هستند. ما امروز میان قهوه خانه، پارک و کلینیک ترک دخانیات قدم زده ایم تا صحبت های مردم و مسئولان را بشنویم. 

شروع نکنید، عاقبت خوبی ندارد

 رضا اولین کسی است که با او گفت وگو کردم . ۲۸ سال دارد. از ۱۸ سالگی سیگار می کشیده. شش ماه پیش موفق به ترک شد. اما دوام نیاورد.

وی اظهار داشت: به خاطر ریه هایم سیگار را کنار گذاشتم. آب آورده بود. مجبور شدم ترک کنم . دو ماه پاک بودم که یک سری اتفاقات افتاد. دوباره سمت قلیان و بعد  سیگار کشیده شدم.

این شهروند شیرازی دلیل گرایش خود به سیگار در نوجوانی را فضای تبلیغات دانست و گفت: در بعضی سریال ها و فیلم ها سیگار کشیدن نشان داده می شود. به نظر من این مافیای اقتصاد است. می خواهند سیگار را بفروشند. یک بچه چهارده یا شانزده ساله – پسر و دختر هم فرقی ندارد – فیلم را می بیند. طرف خیلی خوش استایل سیگارش را میکشد. در ذهنش ترغیب می شود. آن چیزی که ستاره سینما می‌کشد، او هم میخواهد.

وی افزود: بعضی از این ستاره ها اصلاً سیگار واقعی نمی کشند. کام می گیرند اما دودی که بیرون بدهند درتصویر نیست. این یعنی برای جذب مخاطب و تبلیغات است.

این فرد که تجربه تلخ ترک و بازگشت را دارد، در پایان حرفش خطاب به همسالان خود گفت: شروع نکنید. چون عاقبت خوبی ندارد.

لذتش برایم مهمتر از عواقبش است

نفر دوم نیز 30 سال دارد. از 17 سالگی – شاید هم زودتر– سیگار می کشد. کارش آزاد است. اما برخلاف نفر قبلی، نه پشیمانی دارد و نه قصد ترک فوری.

وی با خونسردی گفت: سیگار خودش یک حالت وابستگی دارد. مثل نوشابه. آدم یک بار می خورد، خوشمزه است، دوست دارد دوباره بخورد. ولی این پنجاه درصد قضیه است. پنجاه درصد دیگرش برمی گردد به خود آدم.

این شهروند شیرازی در پاسخ به این باور رایج که سیگار غم ها را فراموش می کند، گفت: این که می گویند بکشیم غم‌هایمان یادمان برود، زیاد با این موافق نیستم. پس چرا وقتی خوشحالی هم داریم، می کشیم؟

وی در پایان، با صداقتی تحسین برانگیز اما تلخ اعتراف کرد: من خودم شخصاً از سیگار کشیدن لذت می برم. عواقبش را پذیرفته ام. چه برای جسمم، چه برای آینده. ولی لذتی که بردم، برایم خیلی مهمتر بوده است. با این همه به نوجوانان و جوانان می گویم که

سیگار و قلیان نکشند ما وارد فضایی شده ایم که نیاید می شدیم اما شما وارد نشوید به عنوان کسی که سال ها مصرف کننده هستم می گویم.

 کمبودها باعث رفتن من به سمت سیگار و قلیان شد

نفر سوم کارش کامپیوتری است. روزگاری نه سیگار می کشیده، نه قلیان. اما وسوسه شده. وی در گفت وگو با ما توضیح داد: خیلی وقت ها توی تلویزیون، بین دوست ها و فامیلایم می دیدم که سیگار می کشیدند، وسوسه شدم و شروع به کشیدن سیگار کردم.

 اولش احساس پوچی میکردم اما ازش لذت میبردم.

وی افزود: بعد از مدتی از خودم بدم می آمد. تصمیم به ترک گرفتم. خدا را شکر از آن زمان به بعد، نه به سیگار و نه به قلیان لب نزدم.

راز موفقیت این جوان شیرازی در ترک، پر کردن خلای عاطفی و روحی بود. وی توضیح داد: من ورزش را توی زندگی ام آوردم. خلأهایم را با ورزش و تفریحات دیگر پر می کنم.

این فرد ترک کرده در تحلیلی عمیق از ریشه های گرایش به دخانیات گفت: خلا باعث می شود آدم ها بروند سمت سیگار و قلیان. انسان باید خلاها را با چیزهای دیگر پر کنند. مثل ورزش، موسیقی، یا هر سرگرمی سالم دیگری.

وی در پایان خطاب به کسانی که هنوز در دام دخانیات گرفتارنشدند، گفت: وجود خودتان را با چیزهای خوب پر کنید. آن وقت دیگر جایی برای سیگار و قلیان نمی ماند.

 پارک؛ قلیان در میان دوستان

نگار که از دانشجویان هنر است و گاهی با دوستانش قلیان می کشد، می گوید: من از جمع های خانوادگی قلیان کشیدن را شروع کرده ام به نظر من مشکلی ندارد معتاد نمی شوم چون فقط در جمع دوستانمان می کشیم .

به او آمار می دهم و می گویم  بر اساس مطالعات وزارت بهداشت، هر جلسه یکساعته قلیان معادل استنشاق دود ۱۰۰ نخ سیگار است و باعث انتقال ویروس هایی مثل تبخال و هپاتیت از دهانی مشترک می شود. نگار سکوت می کند. دوستش که او 20 سال دارد می گوید مادربزرگ من از جوانی که تاالان که نزدیک به هفتادسال سن دارد دارد قلیان می کشد و مشکل خاصی هم ندارد اما من تصمیم دارم حتی تفریحی هم نکشم بالاخره باید فرقی بین من و کسی که سواد دانشگاهی ندارد، باشد.

آدم تا تشنه نباشد، لیوان آب هم تعارفش کنی نمی خورد

میثم، ۲۱ سال دارد. سابقه دو سال کشتی، دوازده سال فوتبال. الان هم دفاع شخصی کار می کند و یک ویژگی برجسته؛هیچوقت سراغ سیگار و قلیان نرفته است.

این ورزشکار جوان در گفت وگو با ما دلیل این انتخاب را چنین توضیح داد: استعمال سیگار و قلیان باعث می شود بعد از مدت های زیاد، آسیب زیادی به بدن برسد و طول عمر کاهش پیدا کند. من تصمیم گرفتم یک بدن ورزشکار و آماده داشته باشم. خودم را دوست دارم. نمی خواهم با دود خودم را خراب کنم.

وی در پاسخ به این سؤال که هدفش از زندگی چیست، گفت: می خواهم به جایگاه های بالاتری برسم. در زندگیم موفق بشوم. اگر بتوانم، دست عزیزانی که دوستشان دارم را هم بگیرم.

او درباره فشارهمسالان و تعارف های مکرر برای مصرف دخانیات گفت: زیاد تعارف کرده اند. حتی از این چیزها هم بیشتر و بدتر. ولی خودم استفاده نکردم.

وی در ادامه یک مثال قدیمی و شنیدنی زد: آدم تا تشنه اش نباشد، لیوان آب هرچی تعارفش کنی نمی خورد. من تشنه نبودم. دوست نداشتم استفاده کنم. حالا آن طرف هرکی می خواهد باشد، عزیزترین کسم هم به من تعارف کند، دستش را پس میزنم. چون خودم دوست ندارم.

این جوان ورزشکار خطاب به نوجوانانی که در مقابل تعارف دوستان احساس خجالت می کنند، گفت: آن کسی که یک چیزی را تعارف می کند، جز اینکه آدم را بدبخت کند، کار دیگری نمی کند. تو می توانی همان لحظه با یک «نه» خیلی قشنگ و محکم، همه چیز را خاتمه بدهی.

از او پرسیدیم خیلی از همسالانت می گویند برای لذت سیگار و قلیان می کشند. تو برای لذت بردن چه کار میکنی؟

میثم زارع پاسخ داد: آدم برای لذت بردن خیلی کارها می تواند بکند. بستگی به علایق خودش دارد. مثلاً می تواند استخر برود. بیرون برود. تفریح کند. کافه برود. طبیعت برود. خیلی چیزها را می شود برای لذت بردن انتخاب کرد. دود که بنا نمی شود لذت باشد.                                 

سن مصرف به ۱۳ سال رسیده است

حسین خادمی، مشاور و جانشین مدیر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد دانشگاه علوم پزشکی شیراز، به تشریح وضعیت مصرف دخانیات در استان پرداخت وبا اشاره به آخرین پیمایش رسمی کشور در سال ۱۴۰۱ گفت: حدود ۲۵.۸ درصد آقایان و ۴.۵ درصد خانم ها در استان فارس دخانیات مصرف می کنند.

وی افزود: نگران کننده ترین بخش این آمار، افزایش شدید مصرف در دهه اخیر است. تبلیغات گسترده ای که در نمایش های خانگی می بینیم، نقش پررنگی در این افزایش دارد.

مریم مجد، کارشناس پیشگیری از اعتیاد معاونت بهداشت دانشگاه علوم پزشکی شیراز نیز در گفت وگو با ما  درباره سن مصرف مواد دخانی گفت: سن شروع مصرف در برخی رفرنس ها از ۱۳ سالگی گزارش شده است. یعنی کاهش یافته. حتی ممکن است از این هم کمتر شده باشد. متأسفانه پژوهش جدیدی برای یکی دو سال اخیر در استان فارس نداریم.

وی درباره ارتباط دخانیات با سرطانها اظهار داشت: ۹۰ درصد سرطان های ریه و دستگاه تنفسی مستقیماً به مصرف دخانیات برمی‌گردد. ۳۰ درصد کل سرطانها با دخانیات در ارتباط هستند.

مجد به باور غلط رایج درباره قلیان اشاره کرد و گفت: هر نخ سیگار ۷ تا ۱۰ پُک دارد. در حالی که هر نوبت مصرف قلیان ۷۰ تا ۱۰۰ پک دارد. یعنی تقریباً صد برابر سیگار، دود بیشتری وارد ریه می‌شود. قلیان به همین دلیل بسیار مضرتر است.

کارشناس پیشگیری از اعتیاد معاونت بهداشت دانشگاه علوم پزشکی شیراز، درباره سیگارهای الکترونیک گفت: این محصولات دو نوع دارند. یکی همراه با نیکوتین و یکی بدون نیکوتین. نوع همراه با نیکوتین قطعاً مضرات خودش را دارد. مردم نباید فریب تبلیغات بی‌ضرر بودن این محصولات را بخورند.

مجد درباره مصرف مواد غیرقانونی و الکل نیز گفت: طبق همین پژوهش، مصرف مواد غیرقانونی ۲.۵ درصد و اختلالات مصرف الکل ۱.۹ درصد در کل جمعیت بوده است. شایعترین نوع اختلال مصرف، مربوط به مواد اپیوئیدی است که ۱.۸ درصد مصرف دارد و متأسفانه نسبت به قبل افزایش داشته و سن شروع نیز کاهش یافته است.

وی درباره خدمات ترک دخانیات در استان فارس گفت: طبق شرح وظایف، پزشکان خانواده موظف اند در این زمینه کمک کنند. مرکز تخصصی و اصلی ترک دخانیات استان فارس، مرکز جامع سلامت میرزایی در شهرک بهشتی شیراز است. هم پزشکان و هم روانشناسان آنجا آموزش دیده اند و خدمات ترک دخانیات را کاملاً رایگان ارائه می دهند.

باید گفت هرچه هست، سیگار و قلیان ضرر دارد. این را مصرف کننده می داند، تولید کننده هم می داند. اما مسئله اینجاست: دانستن کافی نیست. تنها راه شکست دادن این بازی «نکشیدن» است. نه برای اینکه کسی بگوید آفرین، نه برای اینکه در روزنامه بنویسند. فقط برای اینکه یک روز، وقتی نفس عمیق می کشید، از آن پشیمان نباشید.