گنجینه پنهان خوزستان؛ چشمه تووه در میان مهم‌ترین زیستگاه‌های زیرزمینی جهان

مطالعات پژوهشگران در چشمه تووه در شمال خوزستان، از وجود مجموعه‌ای کم‌نظیر از ماهیان کور و گونه‌های زیرزمینی خبر می‌دهد؛ یافته‌هایی که این چشمه را در شمار مهم‌ترین زیستگاه‌های زیرزمینی ایران و حتی جهان قرار داده است.

چشمه تووه در شمال استان خوزستان و در محدوده مرزی با استان لرستان، به یکی از زیستگاه‌های ارزشمند حیات زیرزمینی ایران تبدیل شده است؛ منطقه‌ای که طی سال‌های اخیر میزبان کشف و شناسایی چندین گونه نادر و حتی گونه‌های جدید برای علم بوده است.

یاسر فاطمی، عضو هیئت علمی پژوهشگاه ملی اقیانوس‌شناسی و علوم جوی و رئیس ایستگاه پژوهش و فناوری اقیانوس‌شناسی و علوم جوی استان بوشهر، با تشریح نتایج این مطالعات گفت: بررسی‌های انجام‌شده در چشمه تووه، وجود سه گونه ماهی کور و دو گونه شکم‌پای زیرزمینی را در این زیستگاه نشان داده است.

کشف ماهیان کور در چشمه تووه

به گفته فاطمی، برای سال‌ها خروجی غار لون در لرستان با سه گونه ماهی کور، تنها زیستگاه شناخته‌شده این ماهیان در ایران بود، اما در سال ۱۳۹۵ با کشف غاری در شهرستان بهبهان، زیستگاه دیگری برای این گونه‌های نادر شناسایی شد.

وی افزود: پس از انتشار گزارش‌های غیررسمی درباره وجود ماهی کور در چشمه‌های روستای تووه، پژوهشگران بررسی این منطقه را آغاز کردند و در تابستان سال ۱۳۹۸، حضور دو گونه ماهی کور با نام‌های علمی Garra typhlops و Garra lorestanensis در خروجی چشمه تووه به‌صورت مستند ثبت شد.

گونه‌هایی که برای نخستین‌بار کشف شدند

رئیس ایستگاه پژوهش و فناوری اقیانوس‌شناسی و علوم جوی استان بوشهر ادامه داد: در اسفند ۱۴۰۰، در جریان مطالعات مشترک، یک گونه جورپای زیرزمینی در نزدیکی چشمه تووه کشف شد که به یاد شهید محمداسماعیل سزاری، Asellus ismailsezarii نام‌گذاری شد.

وی گفت: در ادامه تحقیقات، در اواخر شهریور ۱۴۰۱ نیز گونه نادری از ماهیان کور ایران با نام Eidinemacheilus smithi در این چشمه گزارش شد و اطلاعات مولکولی نمونه‌های آن در بانک جهانی ژن به ثبت رسید.

فاطمی اضافه کرد: در مطالعات بعدی و با همکاری پژوهشگرانی از ایران، اسلوونی، لهستان و بلژیک، یک جنس جدید با نام Iranobelgrandia و دو گونه جدید از شکم‌پایان زیرزمینی با نام‌های Iranobelgrandia persica و Pseudamnicola stygopersica در خروجی چشمه تووه کشف و به‌صورت علمی معرفی شدند.

ضرورت حفاظت از یک زیستگاه کم‌نظیر

عضو هیئت علمی پژوهشگاه ملی اقیانوس‌شناسی و علوم جوی با اشاره به مجموع این یافته‌ها اظهار کرد: چشمه تووه با برخورداری از سه گونه ماهی کور و دو گونه شکم‌پای زیرزمینی، از نظر تنوع زیستی در میان مهم‌ترین زیستگاه‌های زیرزمینی ایران و حتی جهان قرار گرفته و احتمال وجود گونه‌های ناشناخته دیگری در آن همچنان وجود دارد.

فاطمی بر ضرورت حفاظت از این زیستگاه تأکید کرد و گفت: با توجه به ارزش علمی و تنوع زیستی منحصربه‌فرد چشمه تووه، لازم است پیش از تکمیل سایر مطالعات، اقدامات لازم برای ثبت آن به‌عنوان اثر طبیعی ملی انجام شود.

وی افزود: اختصاص محیط‌بان و اعمال حفاظت مؤثر می‌تواند از تخریب زیستگاه، دست‌اندازی به حریم چشمه و آسیب به گونه‌های ارزشمند آن جلوگیری کند.