فصل فراموشی فرصت ها

پردیس کوثری- «خبر جنوب»/ هر سال با فرا رسیدن هفته گردشگری، نگاه‌ها به برنامه‌ها و رویدادهای فرهنگی و گردشگری استان‌ها معطوف می‌شود و استان فارس نیز در سال جاری با تمرکز ویژه بر ظرفیت‌های تاریخی، طبیعی و فرهنگی شهرستان‌های خود، تلاش دارد این رویداد ملی را با مشارکت همه‌جانبه و برنامه‌های متنوع برگزار کند. این رویکرد جدید، می تواند نویدبخش تحولی در حوزه گردشگری استان باشد؛ اما برای رسیدن به اهداف بلندمدت و تاثیر واقعی بر اقتصاد گردشگری، باید برنامه‌ها فراتر از سنت برگزار کردن مراسم و سخنرانی‌های مرسوم باشند.

هفته گردشگری؛ فرصتی مغفول برای توسعه پایدار

سیدمحسن ضیایی، سرپرست اداره‌کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی فارس، در نشست هم‌اندیشی پیش از هفته گردشگری، بر اهمیت توسعه متوازن گردشگری در شهرستان‌ها تأکید کرده است. او به‌درستی بر این نکته تاکید دارد که شهرستان‌ها باید نقش محوری در برگزاری جشنواره‌ها و رویدادهای گردشگری ایفا کنند و ظرفیت‌های فراوان اقلیمی، تاریخی و فرهنگی خود را به نمایش بگذارند. اما آنچه در عمل اتفاق می‌افتد، کاملا متفاوت است. سال‌ها است که تمرکز بیش از حد بر مرکز استان، بخش قابل توجهی از پتانسیل‌های گردشگری شهرستان‌ها را مغفول گذاشته است. به رغم ظرفیت‌های بی‌نظیر تاریخی و فرهنگی، سهم شهرستان‌ها در برنامه‌های گردشگری محدود و کم‌اثر باقی مانده است.

رویدادها؛ موتور محرک توسعه گردشگری

به منظور بررسی تاثیر این رویدادها بر اقتصاد گردشگری، امیر سبوکی کارشناس و استاد گردشگری در مصاحبه با «خبر جنوب» گفت: رویدادها (ایونت‌ها) از مهم‌ترین و قدرتمندترین عوامل تحول و توسعه در گردشگری به شمار می‌روند. اما متأسفانه در کشور ما، هفته گردشگری و مناسبت‌های مشابه غالباً به محافل محدود سخنرانی و تجمع چند مدیر و فعال گردشگری تبدیل می‌شوند، بدون آنکه از ظرفیت عظیم اقتصادی و برندینگ رویدادها بهره‌برداری شود.

وی ادامه داد: نگاهی به کشورهای پیشرفته و موفق در حوزه گردشگری نشان می‌دهد که آن ها چگونه با رویدادهای تخصصی و متمرکز، میلیون‌ها دلار گردشگر جذب می‌کنند. به عنوان مثال مراسم مولانا در قونیه ترکیه سالانه میلیاردها دلار درآمدزایی می‌کند و تصویر شهر را به عنوان مقصدی خاص در جهان تثبیت می‌نماید. در مقابل، رویدادهای مشابه در ایران مانند روز حافظ یا یادروز سعدی عمدتاً برای دولت هزینه‌بر بوده و فاقد بازدهی اقتصادی پایدار هستند.

دگرگونی الگوی سفر و تعدیل فصول کم‌رونق

سبوکی اشاره کرد: یکی از نقش‌های مهم رویدادها، ایجاد دلیلی قانع‌کننده برای سفر و تغییر الگوی سنتی گردشگری است. در کشور ما، شهرها در فصل‌های مشخصی میزبان تعداد زیادی گردشگر هستند و در سایر ماه‌ها ظرفیت‌های اقامتی و خدماتی بدون استفاده می‌مانند.

این کارشناس ادامه داد: رویدادهای هدفمند و زمان‌بندی شده می‌توانند این الگو را تغییر دهند و با به وجود آوردن جذابیت‌های خاص، تقاضا را در فصول کم رونق ‌سفر افزایش دهند. این موضوع که در علوم گردشگری به تعدیل فصل‌بندی (seasonal adjustment) معروف است، می‌تواند با تقویت زیرساخت‌ها، ایجاد نشاط اجتماعی و از همه مهم تر به افزایش مشارکت بخش خصوصی در سرمایه گذاری و رونق پایدار در حوزه گردشگری منجر شود.

برندینگ مقصد و تصویرسازی جدید

این کارشناس گردشگری اظهار کرد: رویدادها علاوه بر جنبه اقتصادی، نقش کلیدی در ایجاد و تقویت برند مقصد گردشگری دارند. آن ها با تغییر تصویر ذهنی مخاطبان، مقصدی عادی را به نقطه‌ای خاص و منحصر به فرد تبدیل می‌کنند. نمونه‌های موفق جهانی، مانند جشنواره سالزبورگ در اتریش یا فستیوال‌های اسپانیا و برزیل، نشان داده‌اند که چگونه یک رویداد تکرارشونده و منظم می‌تواند برند و شناخته‌شدگی یک شهر را در سطح جهان ارتقا دهد.

سبوکی گفت: در استان فارس نیز می‌توان با پررنگ‌تر کردن جشنواره‌های محلی و سایر آیین‌های بومی، از ظرفیت‌های  تاریخی، فرهنگی و طبیعی منطقه بهره‌برداری  بهتری کرد و این جشنواره‌ها را به رویدادهایی ملی و حتی بین‌المللی تبدیل نمود.

ضرورت وجود تقویم جامع و برنامه‌ریزی کلان

به گفته سبوکی، یکی از بزرگ ترین مشکلات رویدادهای گردشگری ما، فقدان برنامه‌ریزی منسجم و تقویم ثابت است. اغلب جشنواره‌ها و مناسبت‌ها در زمان‌های متغیر و بدون اطلاع‌رسانی گسترده برگزار می‌شوند که موجب سردرگمی فعالان گردشگری و گردشگران می‌شود. وجود یک تقویم جامع گردشگری در سطح  ملی و یا استانی که همه شهرستان‌ها و استان‌ها به آن پایبند باشند، می‌تواند زمینه برنامه‌ریزی دقیق و تبلیغات هدفمند را فراهم آورد. این موضوع علاوه بر افزایش بازدهی رویدادها، باعث تقویت همکاری بین دستگاه‌ها و جلب توجه بخش خصوصی  خواهد شد.

ظرفیت مغفول خواهرخواندگی در گردشگری

سبوکی همچنبن با اشاره به نقش قراردادهای خواهرخواندگی خاطر نشان کرد: این قراردادها می‌تواند ابزاری قدرتمند در دیپلماسی شهری و توسعه گردشگری باشد، اما در ایران این ظرفیت نیز در حد یک نام باقی مانده و بدون بهره‌برداری موثر است. اغلب مردم و حتی مدیران در هر دو شهر خواهرخوانده از وجود ، ماهیت و اهمیت این روابط آگاهی ندارند و تبلیغات یا تبادل فرهنگی ملموسی در این حوزه انجام نمی‌شود در صورتی که ایجاد المان‌های فیزیکی در شهرها، تبلیغات هدفمند و جدی و اجرای برنامه‌های مشترک فرهنگی و هنری با حضور فعال هر دو طرف در شهرهای خواهرخوانده می‌تواند به معرفی بهتر مقصد و جذب گردشگر بین‌المللی کمک کند.

چالش‌های بخش خصوصی

 وی همچنین به یکی از مشکلات صنعت گردشگری اشاره کرد؛ مشکلی که در ایران، برخلاف شعار مدیران، به درستی از ظرفیت‌های گردشگری استفاده نمی‌شود. به عنوان مثال، صدور مجوز تأسیس یک هتل در ایران ممکن است بیش از ۱۸ ماه طول بکشد، در حالی که در کشورهای پیشرفته حوزه گردشگری، این فرآیند کمتر از یک ماه به طول می‌انجامد. این وضعیت نه تنها موجب کاهش انگیزه سرمایه‌گذاری و مانع توسعه و رشد بخش خصوصی شده است، بلکه باعث هدررفت منابع و عدم بهره‌وری از ظرفیت‌های بالقوه نیز می‌شود. اگر این ساختار اصلاح شود و شرایط ورود بخش خصوصی تسهیل گردد، شاهد وضعیت بهتری خواهیم بود

با وجود ظرفیت‌های فراوان استان فارس در حوزه گردشگری، هفته گردشگری امسال می‌تواند نقطه عطفی در مسیر توسعه پایدار این صنعت باشد؛ به شرط آنکه برنامه‌ها از قالب کلیشه‌ای خارج شده و رویکردی هدفمند، استراتژیک و مبتنی بر اقتصاد گردشگری پیدا کنند. همچنین تدوین و اجرای جدی تقویم جامع گردشگری استانی و ملی، حمایت و تسهیل مسیر ورود بخش خصوصی، و معرفی ظرفیت‌های فرهنگی و تاریخی شهرستان‌ها از طریق رویدادهای منسجم و خلاقانه که به صورت برندینگ انجام شود و در دستور کار قرار گیرد . علاوه بر این، خواهرخواندگی‌ها باید به ابزارهای عملی  به منظور تبادل فرهنگی و جذب گردشگر تبدیل شده و تبلیغات گسترده و برنامه‌های مدون بازاریابی در داخل و خارج از کشور به اجرا درآیند. تنها با تحقق این اصول است که هفته گردشگری و رویداد هایی از این دست می‌تواند فراتر از یک برنامه مفرح ظاهر شود و به محرکی واقعی برای رشد اقتصاد گردشگری استان فارس تبدیل گردند.