شکارچی؛ شکارکُش یا شکار فروش؟

مرجان دهقانی- «خبرجنوب»/ این روزها، خبرهای متعددی از دستگیری شکارچیان غیرمجاز در نقاط مختلف استان فارس منتشر می شود؛ اخباری که هرچند نشان‌دهنده تلاش بی وقفه محیط‌بانان و نیروهای انتظامی است، اما همچنان زنگ خطر را برای حیات وحش منطقه به صدا درآورده است. به نظر می رسد شکارچیان متخلف، علی‌رغم برخوردهای قضایی، دست از تخریب طبیعت و کشتار گونه‌های جانوری ارزشمند برنمی دارند.

در هفته گذشته، محیط ‌بانان فارس در سه عملیات جداگانه در لامرد، پارک ملی بمو و خرم‌بید موفق به دستگیری ۵ شکارچی غیرمجاز و کشف ۲۳ قبضه سلاح شدند که پرونده تمام متهمان درحال رسیدگی قضایی است. 

در همین رابطه، به سراغ نصرت‌الله دهقانی، فرمانده یگان حفاظت محیط زیست فارس رفتیم تا از نزدیک با چالش های پیشروی محیط بانان و راهکارهای مقابله با این معضل آشنا شویم.

وی اظهار كرد: استان فارس یکی از استان‌های پیشرو در زمینه حفاظت از محیط زیست و تنوع زیستی در ایران است و با داشتن سه پارک ملی، دو پناهگاه حیات وحش، 9منطقه حفاظت‌شده و بیست و یک منطقه شکار ممنوع، نقش مهمی در حفظ گونه‌های جانوری و گیاهی منحصربه‌فرد ایران ایفا می‌کند.  

فرمانده یگان حفاظت محیط زیست فارس در ادامه با اشاره به تفاوت میان انواع متخلفان شکار توضیح داد: لازم است میان اصطلاحات شکارچی قانونی، شکارکُش و شکارفروش تمایز قائل شویم. شکارچی واقعی کسی است که با رعایت قوانین، احترام به طبیعت و در چارچوب مجوزهای قانونی به شکار می‌پردازد. بسیاری از این افراد نه‌ تنها تهدیدی برای محیط‌زیست نیستند، بلکه گاهی در شناسایی متخلفان به محیط ‌بانان کمک می‌کنند و حتی در پروژه‌های حفاظتی مشارکت دارند. اما در مقابل «شکارکُش‌ها» و «شکارفروشان» گروهی هستند که تنها به دنبال منافع مالی یا لذت‌های غیرمسئولانه هستند. این افراد بدون توجه به تعادل اکولوژیک، به هر وسیله‌ای (از سلاح غیرمجاز تا دام‌های غیراستاندارد) متوسل می‌شوند و گونه‌های در معرض خطر را نابود می‌کنند.  

دهقانی ادامه داد: استان فارس به‌‌ویژه در مناطق حفاظت‌شده‌ای مانند پارک ملی بمو و منطقه ارژن و پریشان، همواره مورد تهدید شکارچیان غیرمجاز قرار دارد. بر اساس گزارش‌های یگان حفاظت محیط‌ زیست، در سال‌های اخیر موارد متعددی از شکار غیرقانونی قوچ و میش، آهو، پلنگ ایرانی و حتی پرندگان مهاجر ثبت شده است.  

فرمانده یگان حفاظت محیط زیست فارس به عملیات های اخیر اشاره کرد و گفت: عملیات اخیر یگان حفاظت در پارک ملی بمو که منجر به دستگیری یک باند سازمان‌یافته شکار و قاچاق حیات‌وحش شد، نشان‌دهنده گستردگی این معضل است. در این عملیات، لاشه‌های حیوانات شکارشده، سلاح‌های غیرمجاز و مدارک خریدوفروش کشف شد. همچنین در خرم‌بید، دو قبضه سلاح غیرمجاز از شکارچیان متخلف ضبط شد که حاکی از تلاش‌های جدی برای مقابله با این پدیده است.  

دهقانی در پاسخ به سؤال ما در رابطه با مجازات‌های جایگزین حبس و بازدارندگی آن ها گفت: در سال‌های اخیر، بحث مجازات‌های جایگزین حبس برای شکارچیان متخلف مطرح شده است. برخی معتقدند جریمه‌های سنگین مالی، محرومیت از حمل سلاح و انجام خدمات عمومی محیط‌زیستی (مانند کاشت درخت یا مشارکت در پروژه‌های احیای حیات‌وحش) می‌تواند تأثیر بیشتری نسبت به زندان داشته باشداما با توجه به ازدیاد شکار چنین به‌نظر  نمی رسد.  

این مسئول حفاظت از محیط زیست خاطرنشان کرد: با این حال، در مواردی که شکار به صورت سازمان‌یافته و با اهداف تجاری انجام شود، مانند پرونده اخیر در پارک ملی بمو، قوه قضائیه معمولاً با شدت بیشتری برخورد می‌کند اما باید به این نکته اذعان کرد که مجازات‌های شکار در ایران به اندازه کافی بازدارنده نیستند، زیرا معمولاً با میزان سود شکار تناسب ندارند. 

وی با اشاره به اینکه این یک اصل منطقی است که اگر مجرم با برقراری موازنه بین منافع حاصل از جرم و مجازات به این نتیجه برسد که منافع حاصل از جرم بر مجازات بچربد قطعا به تکرار ارتکاب جرم دست می‌زند و راه ارتکاب را در پیش می‌گیرد تصریح کرد: به عبارت دیگر، به دلیل منافع اقتصادی یا لذت شخصی حاصل از شکار، برخی از شکارچیان حاضرند خطر جریمه یا مجازات را به جان بخرند. علاوه بر این، عوامل دیگری مانند ضعف در اجرای قوانین، عدم آگاهی عمومی از خطرات شکار غیرمجاز و کمبود امکانات برای نظارت بر شکار نیز می‌توانند در این امر نقش داشته باشند.

رئیس یگان حفاظت محیط زیست فارس با تأکید بر اهمیت آموزش همگانی و مشارکت عمومی در حفاظت از حیات وحش اظهار داشت: برای مقابله مؤثر با شکار غیرمجاز، باید مجازات‌های پیش‌بینی شده در قانون ازجمله حبس به‌صورت کامل اعمال شود، چرا که این‌گونه برخوردهای قضایی در مقایسه با مجازات‌های جایگزین، اثر بازدارندگی بیشتری دارد و می‌تواند به عنوان یک درس عبرت برای سایر متخلفان عمل کند. دهقانی در بخش دیگر این گفت‌وگو به گونه‌های در معرض خطر اشاره کرد و گفت: استان فارس به‌عنوان یکی از مهم‌ترین زیستگاه‌های حیات وحش ایران، میزبان گونه‌های نادر و در معرض خطر انقراض است که برخی از آن‌ها تنها در این منطقه یافت می‌شوند. با این حال، شکار غیرقانونی، تخریب زیستگاه و تغییرات اقلیمی، بقای این جانداران را با تهدید جدی مواجه کرده است.  

گورخر ایرانی  هم که روزی در دشت‌های سیوند و باتلاق‌های کمین فارس زندگی می‌کرد، اکنون تقریباً در این استان منقرض شده و تنها در پارک ملی کویر و منطقه بهرام گور یافت می‌شود.  

 رئیس یگان حفاظت محیط زیست فارس، در پاسخ به این سؤال که آیا هنوز امیدی به نجات این گونه‌ها هست؟ گفت: اگرچه وضعیت برخی از این گونه‌ها مانند گورخر آسیایی در فارس فاجعه‌بار است، اما اقدامات اخیر یگان حفاظت محیط زیست نشان می‌دهد که با تقویت گشت‌ها، جریمه‌های سنگین و مشارکت مردم، می‌توان از انقراض کامل آن‌ها  جلوگیری کرد. باید به این نکته اذعان کرد که ما در لحظه‌ای حساس از تاریخ طبیعت ایران ایستاده‌ایم. هر شلیک غیرقانونی، هر درخت قطع شده و هر گونه منقرض شده، بخشی از هویت ملی ما را به تاراج می‌برد. حوزه محیط‌زیست نیازمند حمایت جدی مسئولان و متولیان است و قوانین قاطع و برخورد جدی با متخلفان در این زمینه می‌تواند مانع تخریب بیشتر محیط‌ زیست و انقراض گونه‌های جانوری شود.

• در گرمای سوزان ساعت چهار بعدازظهر، وقتی دود آتش از تنگه ابوالحیات به آسمان می‌پیچید او پشت فرمان نشسته بود، با چهره‌ای خسته اما متمرکز درحالی که ماشین را به‌سمت ماموریت می‌راند از پاسخگویی به سؤالات ما طفره نرفت. صدایش آرام اما پر از عزم بود.  امروز صبح وقتی دوباره با او تماس گرفتم، تا از وضعیت آتش‌سوزی بپرسیم، گفت هنوزدر ماموریت هستیم... ساعت دو نیمه شب، آتش در دو نقطه جدید زبانه کشید...  در پس این کلمات ساده، داستان فداکاری مردانی نهفته است  که در سکوت، بی‌هیچ چشمداشتی، از خاک و درختان این سرزمین محافظت می‌کنند. آنها نه قهرمانان پرده ‌نقره‌ای هستند و نه نامشان در تیتر خبری می‌درخشد. این، تصویر مردانی است که  برای عشق به این خاک در تلاشند.