نایاب و کمیاب مثل آب

غیاث ملک‌حسینی-«خبرجنوب»/ اخبار ضد و نقیض از تخلیه تهران به دلیل وضعیت نامناسب منابع آبی این کلانشهر چند روزی است که در فضای رسانه های رسمی و غیررسمی دست به دست می شود؛ هرچند که برخی مسئولان و کارشناسان طرح موضوع تخلیه تهران را به نوعی شوخی تشبیه کرده اند اما باز هم چیزی از بار این واقعیت کم نمی کند که کشور ما حدود دو دهه خشکسالی جدی را تجربه کرده و اکنون حجم منابع آبی سطحی و زیرسطحی به کمترین حد خود در 2 تا 3 دهه اخیر رسیده است.

در واقع بحران کم آبی و بی آبی مصیبتی است که تقریباً دامن تمام استانهای کشور را گرفته و به غیر از تعداد انگشت شماری از استانهای شمالی، مابقی مناطق کشور با این غول بی شاخ و دم دست و پنجه نرم می کنند.

نیم نگاهی به آمار بارش ها و منابع آبی سطحی و زیرسطحی در فارس نیز نشان می دهد که این استان فاصله زیادی با «بحران آب» ندارد و اگر مصرف کنندگان بخش های کشاورزی، صنعتی و خانگی کمربند صرفه جویی را سفت نکنند دیری نخواهد پایید که فارس نیز از مرحله هشدار به وادی بحران پا خواهد نهاد.

میانگین بارشهای فارس در 6 ماهه اول امسال کمتر از 170 میلی متر بوده است

براساس بررسی های انجام شده ميانگين بارندگي استان فارس در 20 سال اخیر به طور میانگین 270 میلی متر بوده اما در سال آبي جاری در شش ماه اول امسال کمتر از 170 میلی متر بوده است.

آنگونه که آمارها نشان می دهند ميانگين بارندگي استان فارس از تیر 403 لغایت فروردین 404 تنها 163 و نیم میلی متر، از تیر 403 لغایت 15 اردیبهشت 404 تنها 164و نیم میلی متر، از تیر 403 لغایت 25 تیر404 تنها 168 میلی متر، از تیر 403 لغایت 21 مرداد 404 تنها 166 و نیم میلی متر و از تیر 403 لغایت 14 شهریورماه 404 تنها 170  و نیم میلی متر ثبت شده است.

این در حالی است که حدود 80 درصد از نیاز آبی استان فارس از منابع زیرزمینی مانند چاه ها و قنات ها و 20 درصد نیز از منابع سطحی همچون سدها تامین می شود؛ بنابراین هرگونه کاهش بارش نتیجه ای جز از دست رفتن منابع آبی سطحی و زیرسطحی و همچنین تخریب سفره های  زیرزمینی نخواهد داشت.

حداقل 36 درصد کاهش بارش نسبت به مدت مشابه سال قبل داشته ایم

در همین ارتباط معاون هماهنگی امور عمرانی استانداری فارس طی گفت و گویی با خبرنگار «خبرجنوب» در تشریح آخرین وضعیت بارشها و منابع آبی استان گفت: متاسفانه وضعیت بارشها در سال زراعی جاری یعنی از مهر403 تا مهر404 به هیچ عنوان مناسب نبوده و حداقل 36 درصد کاهش بارش نسبت به مدت مشابه سال قبل تر از آن  را تجربه کرده ایم.

محمود رضایی کوچی با بیان اینکه علاوه بر کاهش میانگین بارش با چالش دیگری هم در استان فارس مواجه بودیم اظهارداشت: متاسفانه نحوه و جغرافیای پراکنش بارشها نیز اصلا خوب نبوده به طوری که در برخی مناطق استان تا 400 میلی متر بارش داشتیم اما در برخی مناطق دیگر حداکثر بارش به 7 میلی متر رسیده که خود گویای وضعیت بد این مناطق می باشد.

به گفته وی، کاهش نزولات جوی و پراکنش نامناسب آن چالش های متعددی را برای استان ایجاد می کند که از جمله آنها می توان به ناترازی در تامین آب بخش های کشاورزی و شرب اشاره کرد.

معاون استاندار فارس در ادامه سخنان خود با تاکید براینکه مجموعه مدیریتی استان تمام تلاش خود را به کار گرفته که تامین آب اهالی فارس به مرحله بحران نرسد تصریح کرد: نمی توان انکار کرد که ما هم در استان فارس با کمبود و تنش آبی مواجه شده ایم اما با اطمینان می گویم که این موضوع به بحران تبدیل نشده است.

حجم مفید آب پشت سدهای استان به رقمی در حدود 354 میلیون متر مکعب می رسد

رضایی با اشاره به اینکه حدود 80 درصد منابع آبی فارس از طریق چاه ها و 20 درصد آن از محل سدها تامین می شود ابرازداشت: 9 سد فعال استان فارس مجموعاً 3 میلیارد مترمکعب امکان ذخیره آب دارند اما در حال حاضر به دلیل کاهش بارشها تنها حدود 850 میلیون مترمکعب آب در پشت سدهای استان وجود دارد. به گفته وی، از این 850 میلیون متر مکعب مجموعاً 496 میلیون متر مکعب نیز به عنوان حجم مرده و برای پایداری سدها عملاً قابل استفاده نیست، که با کسر این میزان، حجم مفید آب پشت سدهای استان به رقمی در حدود 354 میلیون متر مکعب می رسد.

اعمال محدودیت های جدی در بخش کشاورزی، ممنوعیت کشت برنج

معاون هماهنگی امور عمرانی استانداری فارس با بیان اینکه در حال حاضر شهرهای پایین دست سدهای درودزن و سلمان با چالش خاصی در تامین آب شرب مواجه نیستند اظهارداشت: اما در بحث کشاورزی مجبوریم محدودیت های جدی را اعمال کنیم. رضایی کوچی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به اینکه پیش بینی های کوتاه مدت و بلندمدت نیز نتایج چندان امیدوارکننده ای در پی نداشته است گفت: در حال حاضر وضعیت منابع آبی استان فارس در مرز هشدار است و با بحرانی شدن فاصله دارد اما اگر مصارف بخش خانگی و کشاورزی کنترل نشوند با بحرانی شدن منابع آبی فاصله زیادی نخواهیم داشت.

وی با تاکید براینکه فارس اگر می خواهد به سرنوشت کلانشهرهایی مانند تهران دچار نشود باید اصل صرفه جویی را در دستور کار قرار دهد تصریح کرد: ممکن است در فصل زمستان بارش ها به وضعیت نرمال سال های اخیر نزدیک شود؛ اما باز هم کافی نخواهد بود و کمبود منابع آبی به قوت خود باقی است. معاون استاندار فارس با تاکید براینکه در شرایط فعلی برنامه ای برای رهاسازی آب پشت سدها برای بخش کشاورزی نداریم، تصریح کرد: اگر سطح بارش به حد مطلوب نرسد رهاسازی انجام نخواهد شد، در این شرایط بهتر است کشاورزان به کشت های کم آب بر روبیاورند و به ممنوعیت کاشت برنج هم توجه داشته باشند.

وی با اذعان براینکه فارس در اقلیم خشک و کم بارش کشور قرار دارد، گفت: تمام تلاش ما براین اصل استوار است که در زمینه تامین آب شرب با مشل مواجه نشویم؛ هرچند اقداماتی نیز در این خصوص انجام شده است. معاون استاندار فارس در ادامه به برخی پروژه های عمرانی حوزه آب نیز اشاره و خاطرنشان کرد: با هدف کاهش تنش های آبی برخی پروژه ها در دستور کار قرار دارند که از جمله آنها می توان به تلاش برای آبگیری سدهای تنگاب و نرگسی تا سال آینده اشاره کرد. رضایی با بیان اینکه سدهای درودزن و سلمان فارسی به لحاظ آبگیری وضعیت بهتری دارند، گفت: اما سد چشمه عاشق به دلیل کمبود بارشها با و ضعیت مناسبی مواجه نیست.

وی یکی از اقدامات قابل توجه برای آبرسانی به شهر شیراز را اجرای خطوط انتقال شماره یک و دو سد درودزن به شیراز عنوان کرد و  ادامه داد: برخی پروژه ها و خطوط انتقال آب به دیگر مناطق استان همچون بیضا نیز به زودی اجرایی می شود. رضایی به موضوع انتقال آب از مناطق همجوار به استان فارس نیز اشاره کرد و گفت: پروژه انتقال آب از کهگیلویه و بویراحمد درقالب اجرای سد تنگ سرخ بشار و همچنین انتقال آب از خلیج فارس با جدیت دنبال می شود.

معاون استاندار فارس، آب را موضوع اصلی استان فارس توصیف کرد و گفت: تاکید مدیران ارشد استان همچنان بر تامین آب شرب است و تامین آب بخش های صنعت و کشاورزی در مرتبه های بعدی قرار دارد؛ بنابراین تلاش میشود آب مورد نیاز بخش صنعت از محل تصفیه پسابها و همچنین طرح انتقال آب تامین شود.

رضایی در ادامه با تاکید براینکه اگر همه پروژه های ذخیره سازی آب  از جمله سدها در استان فارس به نتیجه برسد به پایداری منابع آب می رسیم، گفت: براساس آمارهای موجود میانگین بارش سالانه در استان فارس طی 20 سال اخیر رقمی در حدود 270 تا 280 میلی متر بوده است که مجموع سالانه این بارش ها 34 میلیارد مترمکعب آب می شود البته از این میزان حدود 70 درصد تبخیر و تعریق می شود و مابقی (بالغ بر 10 میلیارد مترمکعب) در پشت سدها و سفره های زیرزمینی ذخیره می شود.

وی با بیان اینکه مصرف آب بخش کشاورزی در استان فارس رقمی بالغ بر 7 میلیارد مترمکعب را شامل می شود اظهارداشت: در این استان 90 هزار حلقه چاه در حال تخلیه منابع زیرزمینی هستند که حداقل 30 درصد آنها غیرمجاز است. معاون استاندار فارس با تاکید بر ضرورت هوشمندسازی کنتور چاه‌ها و همچنین مصلوب‌المنفعه کردن چاه های غیرمجاز گفت: برداشت بی‌رویه از منابع آب زیرزمینی علاوه بر از دست دادن این منابع، زمینه فرونشست زمین و تخریب سفره های  زیرزمینی را نیزفراهم می کند.

رضایی با تاکید براینکه رسیدن به توازن تولید و مصرف آب در استان فارس نیازمند همکاری همه گروه‌های مصرف‌کننده‌است تصریح‌کرد: هم بخش کشاورزی، هم بخش صنعت و هم بخش خانگی باید در مدیریت مصرف آب و صرفه‌جویی در آن اهتمام و جدیت داشته باشند تا وارد مرحله بحران آبی نشویم.

تا پایان آبان ماه هیچ بارش بارانی نخواهیم داشت

در همین ارتباط محمد علیزاده، رئیس مرکز پیش بینی اداره کل هواشناسی استان فارس نیز در پاسخ به این که پیش بینی کوتاه مدت و بلندمدت اداره کل هواشناسی در خصوص وضعیت بارش های استان چگونه است، گفت: طبق نقشه های فصلی تا اواسط آذرماه امسال بارش قابل توجهی را تجربه نخواهیم کرد. وی با بیان اینکه تا دو هفته آینده یعنی پایان آبان ماه نیز هیچ بارش بارانی نخواهیم داشت گفت: با این حال ممکن است در برخی مناطق استان طی آذرماه بارش های جزئی را تجربه کنیم. به گفته علیزاده، با این حال انتظار می رود از دی ماه و آغاز فصل زمستان روند بارشها مطلوب تر شود و به میانگین نرمال سالانه نزدیک شویم.